LEX

lēgis, f. Loi . Syn. Juris et æqui regula, quæ vel est privata et continetur pact is, condition i bus, jure; vel est public a, qua res public a constituitur, rogatione, sci to, sen at us consul to, privilegio, decreto, judicis sententia. Epith. Acerb is sima, acerrima, commo data alicui, acc us at or i a, æqua, agraria, aliment aria, annal is, apt a, bona, mala, censor i a, cert a, civil is, public a, contraria, communis, curiata, consular is, sancta, diligent is sima, divina, fecial is, frumentaria, grat a populo, gravis, improba, multo impudent i or, iniqua, invidiosa, just a, nefaria, natural is, perfecta, popular is, princeps et ultima, recens, sancta, salva, non script a sed nat a, sempiterna, tribunitia, viaria, utilis. Annales antiquæ, censor iæ, fatales, nece ariæ, honestæ, militares, perniciosæ, præclaræ, proximæ, rariores, sacratæ, salutares, tyrannicæ, usitatæ. Phras. 1. Legem dare, édicter une loi . Legem perferre, sancire, rogare, sciscere, condere, facere, scribere, edere; leg is auctorem fier i; legem civitati dare, imponere, in jun gere, ponere, constituere, instituere, promulgare; a liquid sub leg is superb is simæ vincula conjicere; tabulas figere; jura dare, legem in æs incidere; legibus munire urbem; describere ju a populo; legibus con string ere, ads trin gere, dev in cire populum. 2. Legem accipere, recevoir la loi . Jurare in legem; lege se obstringere; leg i se subjicere; legibus se dev in cire. 3. Lex est de ea re, il y a une défense . Lege tenemur; lege sanctum habemus; lege cautum est. 4. Legem servare, observer la loi . Legi cedere, parere; obtemper are leg i; legem observare, servare, sequi; leg i satisfacere; implere officii partes, quas lex jubet, poscit, imperat. 5. Legem violare, violer une loi . Fraudem leg i facere; contra legem facere, jus, legem violare; leges perfringere, perrumpere; a legibus discedere; legem conculcare; in vel contra leges committere; leg i non parere. 6. Legem a brog are, abroger une loi . Legem in firm are, irritam facere, di olvere, anti quare, convellere, tollere, delere, rescind ere. 7. (Dis pens are in lege, Vulg. ), dispenser d’une loi . Gratiam leg is facere; lege aliquem solvere. Cf. Dispenso . Usus : Lege agere, jure constituto certare, vel judicis sent ent i am exsequi, agir conformément à la loi . Legem promulgare. LĪBĀTĬO, ōnis, f. Libation . Syn. Lib amentum. Usus : Lib at i ones epulæque ludorum. Sacrificiorum lib amenta. LĪBELLA, æ, f. As , petite monnaie d’argent . Syn. As. Usus : 1. Quis ill i vel libellam unam dedi et? 2. Norma, perpendiculum, niveau . LĬBELLUS, i, m. Petit livre . Syn. Com men tar i us, codex, parvus liber, commentariolus, codicillus, chirographum. Epith. Parvus, exilis, non magnus, pusilli contempt i que, Rhetoric i. Usus : Libellum componere; in libellum memoriæ causa referre. Libellum tradere supplicem, faire une supplique . LĬBENS, ent is, omn. gen. Vol on tiers . Syn. Lubens. Usus : Libenti animo hæc tolerabo. Lib ent is simis omnibus hoc mun us consequere. Cf. Lib enter . LĬBENTER, Vol on tiers , avec plaisir . Syn. Libenti animo, magna voluntate, studiose, non repugnanter, non gravate, non modo non recusans, sed ultro etiam, et sponte offerens; non repugnans; sine excusatione, summo studio, summa voluntate, egregia animi alacritate. )( Invitus. Phras. 1. Lib enter tibi grat if i cab or, je vous ferai vol on tiers plaisir . Animo libenti prolixoque; non gravate, benigne, studiose, per lib enter, animo lubenti, æquo, immo vero gaudenti; propense; pronis animis; effuso studio, utraque manu, alacritate summa; animo libenti imo; animo non invito dabo omnia. 2. Reducem te lib enter videbo, je verra i avec joie votre retour . Delectabit me tuus reditus; cupide exspecto reditum tuum; lætabor, acquiescam tuo reditu; est in optatis, te coram amplecti; lætus te videbo; læte ac hilare te accipiam. 1. LĪBER, era, ĕrum, Libre , indépendant . Syn. Non imped it us, exp edit us, solutus, nulla re implicatus; nullius domination i parens, ingenu us; qui sui juris est et mancipi; qui in sua pot estate est; suo jure liber tate que utitur; jus suum retinet; nemini mancipatus, addict us; vacuus, pur us, integer. )( Servus, imped it us, implicatus. Phras. 1. Liber sum, je suis libre . Nullius imperio contineor; libertate utor integer rima; omnia mihi integra sunt ac liber a; in pot estate mea sum; null is neque imperii, neque juris inclusus sum an gust i is, quominus meo arbitratu vivam, in nullius jure aut ditione sum; non ea cond it i one nat us sum, ut legibus quidquam debe am. 2. Liber est a public is oneribus, il est délivré des charges publiques . Rerum omnium vac at i one com mod is sima utor, operum immunis agito; immunitatem rerum omnium habeo. Cf. Immunis , Vacatio . 3. Liberum legibus e e voluit, il voulut être exempt de toute loi, de tout frein . Nullis legibus alligatum, constrictum, impeditum e e voluit; legibus solutum; liberum exsolutumque legum vinculis; null is adstrictum legibus; extra legem e e voluit; null is legibus teneri; null is legum an gust i is inclusum e e voluit. Usus : Integro, soluto expedito ac libero animo vivere, agere. Homo a cupid it at i bus animi, ac perturbation i bus liber ac solutus. 2. LĬBER, bri, m. Livre . Syn. Opus, volumen, com men tar i us, monumentum, lucubratio, codex, libellus. Epith. Augural is, extremus, gravis sim us, improbus, magnus, notior, optimus, plenus, refertus sent ent i is, suavi imus, superior. Phras. Multos libros scrips it, il a écrit beaucoup de livres . Compo suit, contexuit, scriptos reliquit; grand i a variarum commentationum, eademque utili ima monument a reliquit, chart is ad post eros trans mis it; copiosos in omni genere libros emisit, edidit, for as dedit, in lucem emisit; cog it at i ones suas litter is monument is que explicuit, consignavit, mandavit, com men davit, vulgavit, evulgavit; public i juris fecit; eo auctore multi libri exivere. Usus : 1. Librum evolvere, percurrere, pervolutare, feuilleter . 2. Librum scribere, facere, absolvere, perpolire, écrire , achever un ouvrage . 3. Liber imprudent i excidit, in lucem prodiit, publier . Liber vetustate corrupt us, situ exes us, blatt as pa us et tineas, a tine is corrosus, et fugientibus litter is male deform at us, livre très ancien et très précieux . LĪBĔRĀLIS, e, gen. com. Libéral , généreux . Syn. Largus, munificus, benefic us, prolix us. )( Avarus, parcus, sordid us. Phras. Erga omnes æque liberal is es, vous êtes généreux pour tout le monde . Totum te in alios effundis, pro fund is; benigne facis omnibus; est in te benign it as incredibilis; prolix i or fere voluntas est, quam res patitur; nemo non a te liberali ime tractatur; natura ad beneficent i am pro pens us es, nihil ut supra. Fructus liberal it at is tuæ uberrimi ad omnes pertinent, perveniunt. Nulli fides tua, null i opera, null i res familiar is deest; liberal it ate uteris in omnes eff us is sima; liberal it ate tibi omnes devincis; intact us es ab avaritiæ sordibus, nemo est, qui non benefic i is ornetur tuis. Cf. Beneficium . Usus : 1. Liberal is dicitur, qui officium, non fructum sequitur. 2. Ingenu us, honest us, libre , de condition libre , non esclave . Artes, quæstus, artificia liberal i a et ingenu a. Cf. Litteræ , Ars . LĪBĔRĀLĬTAS, ătis, f. Générosité , noble e ; large es , libéralités . Syn. Benign it as, beneficent i a, largitas, benefic a voluntas, voluntas bene merendi de aliquo. Epith. Cautior, di olutior, moder at a, divina, præstans, com memoranda. )( Avaritia. Usus : Liberal it ate uti, liberal it ate sib i alios dev in cire. Liberalitatem exercere, maximus est divitiarum fructus. Cf. Beneficent i a , Largus , Dono . LĪBĔRĀLĬTER, Richement , large ment ; noble ment . Syn. Large, munifice, benigne; ingenue. Usus : 1. Benigne liber a liter que dedit. 2. Homo liber a liter educatus. LĪBĔRĀTĬO, ōnis, f. Délivrance , absolution , acquittement . Syn. Absolutio. Usus : Liberationem culpæ simul et errati veniam impetravi. Liberatio et vacuitas omnis molest iæ. LĪBĔRĀTOR, ōris, m. Celui qui aff ranch it , libérateur . Syn. Vindex liber tat is. Usus : Patriæ liber a to res urbe care bunt, qui a cervicibus jugum servile dejecerant? LĪBĔRĒ, Librement . Syn. Solute. Phras. Libere locutus sum, j’ai parlé avec franchise . Libertate animoque maximo erupit ex me vox, et sine cunctatione dixi, quod sense ram; tum primum memorem liber tat is vocem mis i; incurri enimvero magna libertate verborum, fid enter que locutus sum; libero ore, et pro causa fidenter locutus sum. Usus : Licenter peccat, et libere. Constanter se ger it, et libere. LĪBĔRI, ōrum, m. pl. Enfants . Syn. Filii, proles, soboles, nat i. Epith. Suavi imi, car is simi. Phras. 1. Liberos gignere, devenir père . Liberos suscipere, tollere ex uxore; liber is operam dare; sobolem stirp is parare; liberos procreare; auger i liber is; liberos gignere. Usus : Liberos mater, generis præsidia, for tun arum que omnium socios peperit comp lures. Oro te, per quæcumque jura liberos parent i bus jungunt, je vous prie par les liens qui uni ent les parents à leurs enfants . Cf. Pario . LĪBĔRO, as, avi, atum, are, a. Affranchir , mettre en liberté , délivrer . Syn. Vindico, libertatem do; in libertatem vindico, restituo; in integrum restituo; expedio, solvo, laxo, relaxo, levo. Phras. 1. Liberabo vos hostili vi et metu, je vous débarras serai de la violence et de la crainte des ennemis . Ex cæde et vinculis eripiam; jugum a vestris cervicibus depellam, removebo; ex improborum faucibus ac manibus eripiam; ab hostili terrore vindicabo; metum vobis omnem dejiciam; laqueos servitutis abrumpam; metum animi abstergam; faciam, ut ex illo metu reviviscat, ut cur a omni relevetur, ut emergat; ut metu defungatur res public a; explicabo urbem periculo, et ex ærumna extraham. 2. Illo metu sensim liber or, cette frayeur se di ipe peu à peu . Metus mihi adimitur; metu me sensim exonero; metu me exsolvo; a longa form i dine respiro; metum sensim amoveo; expedio me tandem cur a et metu; cur is solvitur animus. 3. Libera me, quæso, hoc metu, délivrez-moi de cette crainte . Metu me longo exime; metum hunc mihi exime, deme, absterge; expedi hac me sollicitudine; exsolve me ist a sollicitudine; leva animum hac molest i a; scrupulum mihi istum exime; ist is me molest i is relax a; exonera animum hoc metu. Cf. Libertas . Usus : Aliquem metu, sollicitudine, crimine, suspicione cupid it at is, molest i is animum liber are. Aliquem ære alieno liber are, payer les dettes de qqn . LĪBERTAS, ātis, f. Liberté . Syn. Immunitas, licentia. )( Servitus. Epith. Car is sima, dulci ima, non infest a, acerb it ate suppliciorum jucundior, licit a, præclara, sancta, summa, otiosa, tranquilla, equestris. Phras. 1. In libertatem se vindicarunt, ils recouvrèrent la liberté . In libertatem se a eruere; expedivere se e servitute; jugum exuere, excu ere; servitutem exuere; in libertatem se restituere. Usus : 1. Libertatem dare, donner la liberté , affranchir . Largiri, concedere libertatem; libertatem vel libertate donare. 2. Libertatem habere, accipere, recipere, tenere, être libre . 3. Libertatem adimere, præcidere, occludere, enlever la liberté , réduire en esclavage . 4. Libertatem amittere, se libertate abdicare, perdre la liberté . 5. Libertatem recuperare, vindicare; se in libertatem restituere, recouvrer la liberté . 6. Licentia, liberté , licence . Libertate immoderata et concionum licentia Romana res concidit. LĪBERTĪNUS, i, m. Affranchi , fils d’affranchi . Syn. Liberti filius. )( Ingenu us. Usus : Patre libertino nat us. LĪBERTUS, i, m. Affranchi . Syn. Justa servitute manumi us, manu a ert us; ad pileum vocatus. Epith. Gratiosus, paternus et prob at is sim us, nequam, improbus. LĬBET, bŭit et lĭbĭtum, est, imp. Il plaît , il convient . Syn. Placet, delectat, non displicet, volo, juvat. Phras. Si ita libet, si cel a vous plaît . Si collibitum est; si ita commodum tibi est; si cord i est, si ita fert libido. Cf. Placeo . ( Vulg. Pro libitu, à sa guise , sel on son caprice ). Cf. Libido . LĬBĪDĬNŌSĒ, Selon son caprice , avec licence . Syn. Intemperanter, luxuriose. Usus : Cave, ne quid per libidinem, libidinose, nefarie dicas aut cogites. LĬBĪDĬNŌSUS, a, um, Voluptueux , licencieux ; capricieux . Syn. In temper ans, mulierosus, lascivus, impudicus, procax, salax, vol up tar i us. )( Temperans, cast us. Phras. Est homo lib i dinos us, ce homme est di olu . Homo turpi ima libidine in census; qui parum honeste pudic it i am habeat; qui vitam intemperanter, di olute, nequiter, luxuriose, traducat; vol up tat i bus deditus; mollitia et luxu diffluens; qui omnia ad libidinem et voluptatem refer at; in voluptate omnia ponat; in quo flagrant libidinum vitia; qui cupid it ate, libidine imped it us, luxu perditus, una libidine capiatur; luxuria et lascivia diffluat; homo intemperant is simæ libidinis; in Venerem effusus. Cf. Luxuriosus , Impudicus . LĬBĪDO, ĭnis, f. Désir déréglé , pa ion . Syn. Furor, impetus non rectus, effrenata cupid it as. Epith. Effusa, nefaria, non mediocris, profana, in dom it a. Phras. 1. Turpe est libidinem suam sequi, il est honteux de s’abandonner à ses pa ions . Turpe est, parere libidini et indulgere; abripi cupid it ate; libidinem vol up tat i bus explere; volutari in vol up tat i bus et cœno libidinum; servire, inservire libidini; in Venerem se effundere; libidinum inc end i is ita exæstuare, ut non libido ab oculis, non facinus a manibus, non flagitium a to to corpore abe e videatur; turpe est, ferarum ritu vulgare con cubitus; pecorum ritu pro miscue in con cubitus ruere. 2. Casti etiam animi libidine tentari po unt, les âmes chastes elles-mêmes peuvent être tentées de sensual ité . Castæ etiam mentes libidine concitari, stimulis libidinum compungi, fervore libidinis in flam mar i po unt; cast is etiam mentibus cum form is animo se per oculos insinuantibus continens sæpe bellum gerendum est; flammæ libidinis per cast as etiam mentes serpere, easque depasci po unt; cast as etiam mentes afflare pest i lens is spiritus potest. 3. Libidinem comprimere nascentem, réprimer les pa ions nai antes . Coercere cupiditatem; gliscentem in animo cupiditatem restinguere; impuros igniculos, antequam mentem depascant, ex animo amovere. 4. Pro libidine agit omnia, ( Vulg. pro libitu), il suit en tout son caprice . Ad arbitrium libidinemque agit omnia; arbitratu suo agit omnia; quæ in mentem, aut libidinem venerint, exsequitur; ut animo lubet, collibitum est; ex libidine sua agit omnia; una ill i agendi lex est sua cujusque rei libido. Cf. Impudicus , Voluptas . LĪBO, as, avi, atum, are, a. Toucher , effleurer , enlever ; sacrifier . Syn. Delibo, degus to; carpo, decerpo. Adv. : Publice. Usus : 1. Lib and a sunt ex omnibus, quæ ver it at is specie maxime moveant. Libavimus ex maxim is in gen i is excellent is sima quæque et excerpsimus optima. 2. Sacrifico, sacrifier . Sacerdotes fruges libant. Cf. Gusto . LĪBRA, æ, f. Balance . Syn. Stater a, trutina, lanx. Epith. Anceps. Usus : In alter a libræ lance ponere, mettre dans un des plateaux de la balance . LĪBRĀMENTUM, i, n. Poids , ma e . Usus : Lib ramenta plumb i. LĬBRĀRĬA, æ, f. * Librairie . Syn. Taberna libraria, bibliotheca. LĬBRĀRĬUS, ĭi, m. Copiste . Epith. Librarii plurimi, accurati. Syn. Scriba qui exscribit, describit libros. Usus : Legem ill am per plures librarios scribi feci. LĪBRO, as, avi, atum, are, a. Peser ; balancer ; examiner . Syn. Pondero, stater a examino. Usus : Terra suis librata ponder i bus. LĬCENTER, Librement , hardiment . Syn. Immoderate, nim is libere, audacter, fidenter, con fid enter. Cf. Libere . LĬCENTĬA, æ, f. Liberté , permi ion ; licence . Syn. Libertas immoderata, imp unit as; intemperant i a, protervitas, improbitas; item : Venia. Epith. Inf in it a, in tole rand a. Usus : 1. Licentiam dare, donner une permi ion , permettre . Magi stratus improbus his sceleribus licentiam dat, permit tit, largitur, concedit 2. Licentiam habere, avoir la permi ion . Summam licentiam nancisci, adipisci; patere alicui licentiam omnem, quam sib i arrogat, quidlibet audendi. Cf. Audeo . 3. Licentiam morum compescere, réprimer la licence des mœurs . Severis edict is tollere, præcidere, comprimere; populum a licentia arcere. Cf. Imp unit as , Audax . LĬCĔO, es, cŭi, cĭtum, cere, n. Être en vente ; évalué , mis à prix . Syn. Æstim or. Usus : Quanti licet is hortus? Combien est évalué ce jardin? LĬCĔOR, ēris, cĭtus sum, ceri, d. Enchérir . Syn. Licitationem facio, pretium defero. Usus : Liceri contra aliquem. Heredes liceri cogitant. 1. LĬCET, cŭit et cĭtum est, ere, imp. Il est perm is , licite , on peut , on doit . Syn. Licitum est, jus est, integrum est, jus habeo, fas est, datur hæc venia; datur; legibus conceditur; copia est. Usus : Hoc tibi per leges non licet. Nefas est violare hospitem, neque Romano homini licet. 2. LĬCET, Quoique . Syn. Quanquam, quamvis, etsi, quantum vis. LĬCĬTĀTĬO, ōnis, f. Vente aux enchères . Syn. Auctio. Usus : Licitationem facere. LĬCĬTĀTOR, ŏris, m. Qui enchérit . Syn. Qui rei sub hasta positæ pretium auget.