XYSTUS

Lexicon Latinum Seu Corpus Phraseologiae · 1878 · p. 76
i, m. Xyste , colonnade découverte , galerie servant de promenade , de lieu au conversation , etc. Syn. Porticus. Usus : Cum inambularem in xysto. IMG:3086736428286348267_dropcap-z-1.jpg: ZĒLŎTY̆PĬA, æ, f. Jalousie , envie . Syn. Obtrectatio. Usus : Offensio nostra, quæ mag is ex zelotypia quam ab injuria nat a est. Obtrectatio, quam intelligi zelotypiam volo, est ægritudo ex eo quod alter potiatur eo quod ille ipse concupierit. Cf. Æmulatio . ZŌDĬĂCUS, i, m. Le zodiaque . Syn. Signifer orb is, orb is signorum. Usus : Vis quædam est signifero in or be, qui Græce ζωδιακός dicitur. ZŌNA, æ, f. Ceinture ; une des zones terrestres qui entourent le zodiaque . IMG:3086736428286348267_header4.jpg: iNDEX VOCUM BARBARA RUM. | VOX BARBARA | VOX LATINA | | Ab antiquo. | Anti quit us. | | Ab antiquo. | Anti quit us. | | Ab initio mundi. | Post homines natos, post hominum memoriam. | | Ab initio rem repetere. | A capite, ab ultima ætate, memoria; altius rem arce ere; ab origine primisque causis rem repetere. | | Ab invicem. | Inter se timere, dist are. | | Abominabilis. | Abo min and us, detestabilis, exsecrabilis. | | Abortire. | Partum abigere, abortum facere. | | Abscind ere reditum, annonam. | Receptu com me a tuque aliquem intercludere. | | Absent are se. | Subducere sese. | | Absolvere ab hæres i. | Expiare ab hæres i, Ecclesiæ reconciliare. | | Absolute. | Præcise, simpliciter negare. | | Absone. | Absurde. | | Absurd it as. | Res absurd a. | | Accept are officium. | Suscipere mun us. | | Acclinis (poet.) | Incl in at us, reclinatus. | | Acedia. | Pigritia, negligent i a. | | Acervare. | Cumulare. | | Acquisitio. | Comp a ratio. | | Act i vitas. | Solertia, industria, velocitas. | | Ad diem præfix am. | Ad diem, ad diem dictum, ad statum diem. | | Adhuc semel. | Iterum. | | Ad instar. | Instar. | | Adinventio. | Inventio. | | Adversitas. | Res afflictæ, res adversæ, casus adversi, res turbidæ, asperæ. | | Ad vivum exprimere. | Scite, miro artificio exprimere. | | Adunare. | Conjungere, con greg are. | | Ædificare alios. | Bono e e exemplo. | | Affabiliter. | Blande, comiter. | | Affirmative. | Affirm ate. | | Albedo. | Candor, alb us color. | | Aliqualiter. | Ali quomodo, quodammodo. | | A longe. | Procul, eminus. | | A longo tempore. | Jam dudum, pridem. | | Alta voce. | Clara voce. | | Alternatim. | Altern is vicibus. | | A mantis sim us frater meus. | Car is sim us; dicitur tamen active: mei a mantis sim us. | | Amittere prœlium. | Prœlio inferiorem discedere, adversum prœlium facere; vinci. | | Amodo. | Deinceps, posthac. | | Amphibologia. | Amphibolia. | | An gari are. | Cogere, adigere, compel lere. | | Animalculum. | Bestiola. | | Ante ce ores. | Majores. | | Ante judicem vocare aliquem. | In judicium vocare aliquem. | | Ante omnia. | Imprimis, præ cæteris. | | A post at are. | Nuntium remittere Religion i, ejurare Sacra, deficere a fide Chris to data. | | Apparuit in som no. | Vidi secundum quietem, spectaculum habu i in som no, per quietem spectandum se mihi obtulit. | | Appellit nav is. | Appellitur nav is, nauta appellit. | | Approximatio. | Appropinquatio, acce us. | | Aptitudo. | Habilitas. | | Aquatic us (poet.). | Aquatilis, aquarum incola. | | Armistitium. | Induciæ. | | Attemper are. | Moderari, adapt are. | | Austeritas vitæ. | Victus cultus que as per i or. | | Auxiliator. | Adjutor. | | Axioma. | Pronuntiatum, effatum. | | Bac cal aureus. | Prima laurea donatus. | | Benedicere populo. | Bene precari populo, fausta cum prece dimittere, pacem et veniam a Super is precari. | | Benefactor. | Benefic us, munificus, patron us. | | Bene placitum. | Arb it ratus, voluntas, nut us, libido. | | Bene sit. | Benigne sit. | | Bene vivere. | Pure casteque vitam colere; vel laute indulgenterque vivere. | | Bestial is. | Brutus, in human us, bru to conveniens. | | Biform is (poet.). | Biform at us. | | Bland it or. | Adulator, a entator. | | Blasphemare. | Impias in DEUM voces mittere, scelesta lingua DEUM lace ere. | | Bona opera facere. | Virtutum officiis fungi. | | Bonæ conscient iæ est. | Animi integer rim i; mente nullius culpæ sib i conscia. | | Brutum. | Bestia, animal, pec us. | | Calendarium. | Fasti. | | Calumniose. | Per calumniam, injuriam. | | Campana. | Æs campanum. | | Carnal is homo. | Libidini, vol up tat i bus deditus. | | Cautel a. | Cautio. | | Christian it as. | Res christian a, Res public a christian a, Orbis christian us. | | Christian us. | Christ i Sectator, Christ i disciplinam profe us vel nomen christianum. | | Circumlocutio. | Circuitio verborum, circumscriptio. | | Cir cums tanti a. | Res at tri butæ, adjunct a loci tempo risque ratio. | | Circumvallatio. | Locus aggere ambit us, limes extimus, circuit us, muniment a castrorum. | | Claudere epistolam. | Obsign are. | | Coacte. | Per vim, vi adactus, adduct us. | | Coœtane us. | Æqualis ejusdem temp or is. | | Cœlicus. | Cœlest is. | | Cœlit us. | De cœlo, div in it us. | | Commend are DEO negotium in or at i one. | Consulere per preces DEUM. | | Com muni care. | Ad Sacram Synaxim, mens am, panem cœlestem accedere, divi no Epulo pasci. | | Comm uniter pro. | Plerumque, vulgo. | | Comparative. | Comp a rate. | | Comp arere ante aliquem. | Sistere se alicui. | | Compa io. | Com mise ratio, misericord i a. | | Compati. | Comm over i, capi, affici misericord i a; dolere casum, vices alter i us. | | Complexio † pro. | Corp or is constitutio, humorum temper amentum, corp or is habitudo. | | Conceptus ment is. | Sensa ment is, congitata ment is. | | Concivis. | Civis, municeps. | | Concupiscent i a. | Cupid it as, libido. | | Confabulatio. | Collocutio, sermones. | | Confident i a † pro. | Fiducia. | | Con fort are. | Cor rob or are, confirm are. | | Confusus. | Pudefactus. | | Congrue. | Congruenter. | | Congruus. | Congruens. | | Conregnare. | Simul regnare. | | Consequenter. | Porro, quod ex eo con sequitur. | | Con temp or ane us. | Ejusdem temp or is, ætat is. | | Content us est. | Sorte, rebus suis content us est. | | Contiguus (poet.). | Continens, contingens, vel proximus, vicinus. | | Continue. | Con tin enter. | | Con trad i cere sib i. | Pugnantia loqui, secum ipso pugnare. | | Controvert i. | In con trovers i a e e; in con trovers i am venire, deduci, vocari. | | Conventio. | Convent us, vel conventum. | | Convitiari. | Proscindere convitio. | | Coopertorium. | Tegu mentum, operculum. | | Coordinare. | Suo quodvis ordine collocare. | | Cor †. | Animus, ratio, mens. | | Corp or is nece itates. | Nece aria vitæ præsidia; res ad vitam vel us us nece arios requisitæ. | | Correcte. | Emendate. | | Creatura. | Res creata, res condita ab opifice et ædificatore mundi DEO. | | Crescit malum. | Malum in dies in graves cit. | | Crucem facere. | Signum crucis digito in fronte effingere, salutari se sig no munire. | | Cum tempore. | Progre u temp or is, procedente tempore, tempore. | | Cumulatim. | Cumulate. | | Damn are ad mortem. | Damn are capitis vel capite. | | Dare licentiam. | Potestatem facere. | | Debiti solutionem petere. | Admonere debitores, appellare de pecunia, nomina exigere. | | Deceptor. | Veterator, cir cum script or. | | Decimus non us. | Unde vice sim us. | | Dedecens. | Turpis, in decor us. | | De die in diem. | Indies; dicitur tamen diem ex die ducere, proferre, proc rast in are. | | Defect us. | Vitium ædium, etc. | | Deitas. | Div in it as. | | Delator. | Index, acc us at or. | | Delectabilis. | Quod habet delectationem. | | Depend ere ab aliquo. | Pendere ex aliquo. | | Deponere officium. | Deponere mun us; abire, decedere magistratu. | | Deprædari. | Prædari, spoliare, diripere. | | Desertum. | Locus desert us, solitudo; locus huma no cultu vacuus, solitudine et inopia vast us. | | Desuescere. | Consuetudinem deponere, desuefacere. | | Detractor. | Obtrectator. | | Detractor i a verb a. | Famæ adversantia, inimica nomini, honorem lædentia, viol anti a. | | Detrahere a liquid de pretio. | Deducere de summa. | | De verbo ad verbum. | Ad verbum, verbum de verbo, totidem verb is. | | Dictio † pro. | Vocabulum. | | Dis cooper ire. | Non tegere, retegere. | | Discretio. | Prudent i a in dis crimine faciendo, delectus ac judicium. | | Disparere. | Evanescere, sublimem abire, oculis subito subduci. | | Dis par it as. | Ratio dispar, divers a. | | Dispositio animi. | Animi comp a ratio, affectio. | | Disquirere. | Exquirere. | | Di itus † pro. | Disjunct us, longinquus, remotus; dicitur recte pro dispersus. | | Ditescere. | Divitem fier i. | | Divers i mode. | Varie, alio atque alio modo, non uno modo. | | Divers it as. | Varietas, dis simi litu do. | | Divisim. | Seorsim, separatim. | | Diutius sex mensibus. | Amplius sex menses. | | Dono mittere rem. | Donare, munera mittere. | | Dubietas. | Dubium. | | Dubito, an non. | Dubito an facturus sim, haud scio an dicturus. | | Echo (poet.). | Saxa et so litu dines voci respondentia, vox aut son us repercu us, valles clamor i bus repercu æ. | | E contra. | Contra, e contra rio, contra ea, ex contraria parte. | | Efformare. | Effingere, exprimere, form are. | | Elapso anno. | Anno super i ore. | | Elucescit. | Lucet, lucescit. | | Enervis. | Enervatus. | | Eremus †. | Incult a solitudo, locus desert us. | | E entia rei. | Natura, vis, potestas rei. | | Evaginare gladium. | Gladium string ere, e vagina educere. | | Exalt are aliquem. | Efferre, prove here ad honores. | | Examen conscient iæ facere. | Sua dicta factaque recognoscere, excutere conscient i am, in se inquirere, explorare animi latebras. | | Exaudire pro. | Votis precibusque annuere, preces ratas habere. | | Exercere virtutem. | Dec lar are, ostendere. | | Ex nunc. | Ex hoc. | | Exoptabilis. | Optabilis. | | Exponere se periculo. | Offerre se periculis, committere. | | Ex profe o. | Consul to, de vel ex industria, dedita opera. | | Extollere se. | Efferre se. | | Extollere vocem. | Intend ere vocem. | | Extrinsece. | Extrinsecus. | | Extrinsecus, a, um. | Extern us, exterior, vel alien us. | | Ex tunc. | Inde, jam dum. | | Faciliter. | Facile, nullo negotio, sine negotio. | | Factor. | Effector, perfector. | | Fem in in us. | Femineus; dicitur tamen fem in in us in sensu gram matico. | | Fictitius. | Fictus, comment it i us. | | Fiducialiter. | Cum fiducia, fidenti animo. | | Fig mentum. | Com mentum, res ficta, comment it i a. | | Finire librum †. | Libri finem facere, conficere librum; absolvere. | | Finire vitam, bellum. | Cursum vitæ conficere, conficere bellum. | | Form i dab i lis. | Form i dolos us, terribilis. | | Fortis locus. | Locus munitus. | | Frater nit as. | Fratrum conjunctio, sodalitas, german it as. | | Fraudulenter †. | Insidiose, ex insidiis, dolo. | | Fructifer. | Frugifer. | | Frustraneus. | Irritus, super vac ane us. | | Fulgid us. | Fulgens. | | Fungi vita. | Extremam diem morte conficere, concedere naturæ, vita decedere, migrare. | | Garrulitas. | In an is verborum profluent i a. | | Gene ratio pro. | Ætas, sæculum. | | Glorificare. | Laudare, prædicare, laudibus extollere. | | Grandiloquent i a. | Magniloquent i a. | | Gratitudo. | Benefic i i memoria, grat a voluntas, grat us animus. | | Hactenus c. pro tempore ponitur. | Adhuc. | | Honorific are. | Honor are. | | Human it as pro. | Natura human a. | | Humid it as. | Humor. | | Humiliare se. | Submittere se, submi e se gerere. | | Humilis. | Modest us, animi submi i homo. | | Humilitas. | Modest i a, submi io animi. | | Humiliter. | Demi e. | | Ictu oculi. | Momento vel puncto temp or is. | | Ignaviter. | Ignave. | | Ignobiliter. | Sordide, plebeio modo. | | Ignominiose. | Per ignominiam, cum ignominia. | | Illegitimus. | Non legitim us, spurius. | | Illicite †. | Per nef as summum, non sine culpa. | | Immediate. | Proxime, nullo interveniente. | | Immisericordia. | In human it as. | | Impa ibilis. | Pati nescius, malo null i obnoxius. | | Imperfecte. | Imperfect a re, opere. | | Implere legem. | Parere legibus; observare, sequi legem. | | Impo ibile. | Αδύνατον, quod fier i non potest. | | Imputare. | Adscribere, culpam conferre in aliquem. | | Inadvertent i a. | In consider anti a, in curia. | | In cert it udo. | Incerta bell i, fortunæ, casuum. | | In com pre hen sib i lis. | In com pre hens us. | | Inc or pore us. | Corp or is expers. | | Incredulitas. | Obstinatus animus ad fidem habendam. | | In cred ulus. | Obstinatus. | | Incurabilis. | Insanabilis, des per at us. | | Indebite. | Immerito, injuste. | | In dieb us nostris. | Nostra memoria. | | Indigus. | Indigens. | | Indubitanter. | Non dubitanter, sine dubio, haud dubie. | | In dubitate. | Procul dubio. | | Indubius. | Haud dubius, in dub it at us. | | Inexcusabilis, e (poet.). | Excusationem non habens. | | Inexstinguibile odium. | Implacabile, vel immortale. | | In fern us. | Inferi, orc us. | | Inf in it udo. | Inf in it as. | | Infirmari † pro. | Ægrotare, in morbum implicari. | | In fir miter. | Infirme. | | In genere. | Genera tim, universe. | | In gratiam alter i us. | Alter i us causa. | | In grat it udo. | In grat us, immemor benefic i i animus. | | In illo tempore. | Illo tempore. | | Inopinus. | I no pin at us. | | Inordinate. | Sine lege ac modo. | | In quantum. | Quatenus, qua ex parte. | | In quantum po um. | Quantum in me est, quantum consequi potero. | | In somnio. | Per quietem. | | In specie. | Speciatim, nomina tim, sigillatim. | | Inspiratio. | Instinct us, afflatus divinus. | | In stab i litas. | Varia commutabilisque vitæ ratio, aut vag a volubil is que for tuna, vici itudo. | | Intellect us. | Intelligent i a, ratio. | | In terce dere pro aliquo pro. | Deprecari pro aliquo, supplicare. | | Interce io pro. | Deprecatio. | | Interce or pro. | Deprecator. | | Intrinsece. | In trins ecus. | | In trins ecus, a, um. | Interior. | | Inverecunde. | Impudenter. | | Invisibilis. | Qui oculorum obtutum vel aciem effugit. | | Involuntarius. | Non voluntarius, invitus. | | Irate. | Iracunde, cum ira. | | Irrationabiliter. | Sine ratione, more ration is expertium. | | Irrational is. | Ration is expers. | | Irreligiosus. | Ab omni religione alien us, remotus. | | Irrequietus. | Sol licit us, labor ios us. | | Jus habeo. | Jure meo po um. | | Just if i care. | Justum dec lar are, a culpa absolvere. | | Juxta Ciceronem † pro. | Secundum Ciceronem, ex Ciceronis sententia, vel ut est apud Ciceronem. | | Len i mentum. | Lev amentum. | | Let a liter. | Letifera plaga, morbo. | | Liberum arbitrium. | Voluntas liber a. | | Licite. | Juste, honeste, just is de causis. | | Linea pro. | Versus. | | Lingua materna. | Sermo patrius. | | Long animis. | Mitis, ad iram tardus, remi i or in ulciscendo. | | Longo tempore post. | Longo intervallo. | | Loqui pro et contra. | In utramque partem discept are. | | Lucta. | Luctatio, certamen. | | Ludere fidibus. | Canere fidibus. | | Mag nan i miter. | Magno animo. | | Male content us est. | Animo est alien a to et offenso. | | Maledict us. | Exsecrabilis, detestabilis, orc i victim a. | | Male dis posit us. | Male animatus ad rem. | | Malefactor. | Malitiosus, facinorosus. | | Malus aer. | Cœli gravitas. | | Mediate, immediate. | Interveniente aliquo vel nullo, remote, proxime, per vel non per alium. | | Medicari. | Mederi, sanare. | | Medium, media pro. | Sumptus, facultates, subsidia, vel modus, via, ratio, vel remedium. | | Method us cert a †. | Ratio ac via. | | Mille ali i. | Sex cent i. | | Mineral i a. | Fo il i a. | | Modern us. | Hodiernus, recent i or, qui nunc est; auctor nostri temp or is, nov us. | | Multoties. | Sæpenumero, sæpe, identidem. | | Multum ante. | Multo ante. | | Mundanæ res. | Caducæ, perituræ, prof anæ, infimæ, fugaces, inanes, mortales, fluxæ, fragiles, humanæ res. | | Nec autem, vel minus autem. | Nec vero, minus vero. | | Nigredo. | Nigror. | | Nocuus † (poet.). | Noxius, infest us. | | Non diu post. | Non ita multo post. | | Non vero. | Non autem. | | Noscere jam hominem disco. | Perspicio jam hominis animum. | | Novendecim. | Undeviginti. | | Null a ten us. | Nequaquam, neutiquam, nullo pac to, mode, nulla ratione, mini me. | | Nullibi. | Nusquam. | | Nullo labore. | Nullo negotio. | | Nuntium. | Nuntius. | | Nuspiam. | Nusquam. | | Oblivion i tradere †. | Oblivion i dare. | | Obnixe rogare. | Enixe rogare, obsecrare, omnibus precibus orare, petere. | | Obsidium. | Obsidio. | | Occidere se. | Afferre sib i manus, mortem consciscere. | | Octodecim, octavus decimus. | Duodeviginti, duo device sim us. | | Omnes usque ad unum. | Ad unum omnes. | | Omni ex parte. | Usquequaque. | | Omnimode. | Omni modo, ratione, omnibus mod is. | | Ordinarie. | Plerumque. | | Pacate, pacifice. | Tranquille. | | Pallesco. | Palleo, exalbesco. | | Particular is. | Singular is, peculiar is. | | Parum ante. | Paulo ante. | | Parvo labore. | Nullo negotio. | | Parvum e e. | Statura e e humili. | | Parvus est in oculis suis. | Modesti ime de se exist i mat. | | Pa i ones. | Animi motiones, perturb at i ones. | | Pavefacere. | Pavorem incutere, metum injicere. | | Per accidens. | Casu, temere, for tui to. | | Persecutor Christ i a no rum. | Nominis Christian i host is. | | Persona † pro. | Homines, capita: pro larva, aut muneris gerendi habilitate, probum est. | | Pertinet ad me liber. | Meus est liber. | | Per transire. | Per me are. | | Pœnitentiam agere. | Resipiscere, ad frugem redire, dolere de admi is crimini bus, vitia virtutibus emend are. | | Po ibilis, e. | Quod fier i potest, si res facultatem habet, quantum consilio effici potest. | | Pos sib i litas. | Facultas, vires. | | Prædece or. | Antece or †. | | Præ oculis habere. | Versatur mihi ante oculos. | | Præsagium. | Præsagitio, præsensio, prædictio rerum futurarum. | | Præsumere † pro. | Multa sib i sumere, audere, arrogare sib i: nam pro prius sumere, probum est. | | Prætextu aliquo. | Per speciem, simul at i one, sub specie, obtentu, per causam, nomine amoris, honor is, etc. | | Prætext us †. | Simulatio, species, nomen, obtentus. | | Prævalere. | Viribus superiorem e e, super are, vincere. | | Primatus. | Principatus. | | Primates. | Principes civitatis, optimates, primarii viri. | | Primogenit us. | Natu maximus. | | Private. | Privatim. | | Procul dist are. | Longe abe e. | | Producere fructus. | Ferre fructus. | | Profe or. | Magister, doctor. | | Proponere cond it i ones. | Ferre cond it i ones. | | Proponere a liquid in senatu. | Referre ad senatum, ad populum. | | Proponere sib i a liquid faciendum. | Inducere animum, constituere, decernere. | | Proprio Marte, propria manu. | Suo Marte, manu sua. | | Protectio. | Defensio, tutela, clientela, præsidium, patrocinium. | | Protector. | Defensor, patron us. | | Proximior. | Propior. | | Purificatio. | Expiatio. | | Pus ill animis. | Timidus, animo fracto, humili, abjecto. | | Pus ill an i mit as. | Animus abject us, angustiæ pectoris, parvus animus. | | Quad rage sies. | Quadragies. | | Quæstionem proponere. | Quæstionem ponere. | | Qualitates egregiæ. | Dotes animi egregiæ. | | Quamprimum potest fier i. | Primo quoque tempore. | | Quant it as vin i, frumenti. | Numerus, vis, modus ingens frumenti. | | Quidquid sit. | Utcumque res se habeat, vel quoquo modo. | | Quoad corpus. | Secundum corpus. | | Rational is. | Ratione utens, part i ceps ration is. | | Rebel lare †. | Deficere a Republic a, nov is rebus studere. | | Rebellis †. | Seditiosus, factiosus. | | Recenter. | Recens. | | Reciproce. | Mutuo, vici im. | | Rectitudo. | Recta vel incorrupt a rei ratio. | | Reduplicare. | Conduplicare. | | Reflexio. | Accurata con side ratio, deli be ratio. | | Refrigerium. | Refrigeratio. | | Relative. | Comp a rate ad alios. | | Remorsus conscient iæ. | Pungentes animi stimuli, mors us. | | Reparare damnum. | Sarcire damnum. | | Repulsio. | Repulsa. | | Res est in eo statu. | Res in eum adduct a est locum. | | Res est sic. | Res sic se habet. | | Respective. | Comp a rate. | | Revel are a liquid. | Patefacere, rei indicium facere. | | Revers us sum. | Reverti. | | Robuste. | Nervose. | | Rubedo. | Rubor. | | Salutifer. | Salutaris. | | Sanctificare. | Con sec rare, sanctum e e jubere. | | Sanguinem effundere † pro. | Occidere, hostilem sanguinem fundere. | | Scienter. | Sciens prudensque id fecisti. | | Scopus † pro. | Finis, propositum. | | Sculptor. | Fictor. | | Secum ipso loqui. | In animo secum versare. | | Secundo. | Iterum. | | Secundum Lucam. | Script ore Luca. | | Secure. | Tuto, sine cur a, periculo. | | Seducere. | Corrumpere mores, corruptelam illecebris irretire. | | Semel aut bis. | Semel iterum que. | | Semote. | Remotis arbitris. | | Sensibilis, e. | Quod sub sensum cad it, sensu percipitur. | | Seorsim. | Seorsum. | | Sep a ratio. | Divortium, di idium. | | Sermonem facere. | Sermonem habere, verb a facere. | | Servitudo. | Servitus. | | Solamen † (poet.). | Solatium. | | Solvere vestem, panem. | Solvere pro veste, vel pan is pretium. | | Somnolent us. | Somniculosus. | | Sparsim. | Pluribus in loc is, non uno in loco. | | Spem dare alter i. | Spem facere, in spem adducere. | | Stare a longe. | Stare eminus. | | Statuarius †. | Qui signa fabricatur. | | Strategema. | Cons ilium vel inventum callidum Imperator is, vel dol us, artificium mil it are. | | Subditi. | Cives subject i et subditi regibus. | | Sub eo prætextu. | Ea simul at i one, specie, nomine. | | Sub in tell i gere, subaudire. | In tell i gere vocem non expre am. | | Sub i tane us †. | Repent in us. | | Subjugare †. | Subigere, sub jugum mittere. | | Sublimit as. | Excels it as. | | Sub limiter. | Sublimi loco, gradu. | | Submittere se legibus. | Obtemper are legibus. | | Subs tanti a pro. | Natura, aut for tuna. | | Succe ores. | Poster i, qui succedunt. | | Sufficienter. | Satis. | | Summit as. | Fastigium. | | Superb ire. | Efferre se, inflari. | | Superficies. | Ext remit as. | | Super flu us. | Super vac ane us. | | Supernatural is. | Superans naturæ vires. | | Superscriptio. | Inscriptio litter arum. | | Supplere aliquem. | Partes alicujus sustinere. | | Supplicatio. | Libelli supplices. | | Supponere. | Ponere. | | Supposito hoc. | Posito hoc. | | Supra dict us. | De quo supra dixi. | | Surrexit Prophet a. | Vates sacer ort us est. | | Symmetria. | Congruent i a æqualitasque partium. | | Sympathia. | Cognatio naturæ et quasi concentus et consensus. Cic. | | Tabefacere. | Conficere, consumere. | | Tam bene, quam poteram. | Pro virili parte, pro rei copia. | | Tangibilis. | Sub tactum cadens. | | Tardatio. | Tarditas, mora. | | Tech nice. | Artificiose. | | Tegmentum. | Tegmen, tegu mentum. | | Temperies. | Temperatio. | | Temporal i a bona. | Caduca, flux a; res externæ. | | Tempora gravia, vel mala. | Temporum in i quit as, acerb it as. | | Tenetur hoc facere. | Oportet, mun us aut partes sunt ejus. | | Tent amentum (poet.). | Tentatio. | | Tepid it as. | Tepor. | | Terminus † pro. | Certa, const it uta dies. | | Terra firm a. | Terra continens. | | Terrefacere. | Terrorem inferre, terrere. | | Terreus. | Terrenus. | | Textus auctoris. | Verba auctoris aut sententia. | | The at rum bell i. | Sedes bell i. | | The or i a. | Contemplatio et ment is agitatio. | | Tituli honorum. | Vocabula honorum, nomina. | | Titulum libro facere. | Librum inscribere. | | Titulus libri. | Libri inscriptio. | | Tonus †. | Sonus. | | Traducere in latinum. | Latine vertere. | | Trans i bit hoc non ita. | Hoc sic non abibit. | | Transmutatio. | Immutatio. | | Tribulatio. | Afflictio, cal am it as. | | Trigesies. | Tricies. | | Triginta octo, novem. | Duodequadraginta, unde qua drag int a. | | Triumph at or. | Triumph ans. | | Turpare. | Deform are. | | Ubertim. | Abunde, affatim. | | Ultionem sumere. | Ulcisci. | | Unanimiter. | Uno ore, uno animo, con cor di i me. | | Unice † pro. | Tantum, solum; nam positum pro singulariter, bonum est. | | Uni gen it us. | Filius unicus. | | Unio. | Concord i a, animorum et sententia rum summa consensio. | | Unire se. | Conjungere. | | Univ ers a liter. | Universe, genera tim. | | Ut plurimum. | Plerumque. | | Ut quid. | Cur, quare. | | Valde sero. | Multa nocte. | | Valedicere †. | Valere jubeo. | | Valor †. | Pretium. | | Vane. | In a niter. | | Vanitas mundi. | Res inanes, fluxæ. | | Vappa. | Vinum fugiens. | | Variabilis. | Mutabilis, parum sib i constans. | | Vaticinium. | Vaticinatio. | | Vehement i a †. | A crim on i a, impetus. | | Ventus bonus. | Ventus secund us. | | Verbum suum dare. | Fidem dare, interponere. | | Veritatem dicere. | Verum dicere. | | Vice una et alter a. | Semel atque iterum. | | Vicibus tribus, multis. | Ter, sæpe. | | Vici im amare. | Inter se amare. | | Vigesies. | Vicies. | | Viror. | Virid it as. | | Visibilis. | Res, quæ sub aspectum venit, cad it. | | Visus bonus. | Oculorum acies acris et acuta. | | Vitæ austeritas †. | Victus cultus que as per i or. | | Vituperium. | Vituperatio. | | Vivere in pace. | Quietam ætatem traducere. | | Vomitus †. | Vomitio. | | Voracitas †. | Edacitas. | | Vulnus pectore exceptum. | Vulnus adversum. | | Vulnus a tergo acceptum. | Vulnus aversum. | | Zona (poet.). | Cingulum. | IMG:3086736428286348267_header2.jpg: index vocum quæ in foro militar i, civil i sacroque obtinent. | A | | Abbé ( d’un couvent ).— Gardien (chez les Capucins). | Præfectus monachorum, mon aster i i rector, princeps monachorum; abbas. | | Abbe e ( d’un couvent ); supérieure ( d’une simple congrégation.) | Rectrix virginum DEO sacrarum, quæ collegio sacrarum virginum vel virgin i bus DEO sacratis præest, antistes sacrarum virginum; abbati a. | | Absolution du prêtre. | Oratio, solemn is precatio, qua sacerdos Numinis vice reo peccatorum veniam impertit; absolutio. | | Absoudre qqn; remettre les péchés à qqn. | Vinculis criminum absolvere aliquem, culpæ expertem pronuntiare aliquem. | | Accise ou Douane, impôt sur les denrées, sur la con som mat i on. | Portorium, vectigal eorum quæ consumuntur, tributum rerum ad victum et amictum pertinentium. | | Accise, impôt sur les chem inées. | Exactio focorum. | | Cai e de l’ accise, des contributions indirectes. | Fiscus vectigalium. | | Mettre l’ accise sur chaque mesure de vin. | In singulas vin i urn as nomine stat am pecuniam exigere. | | Receveur de l’ accise, des contributions indirectes. | Curator census e victu persolvi soliti. | | Accrédité ( amba adeur ou envoyé ); un amba adeur muni de lettres de créance, de pleins pouvoirs. | Legatus mand at is et plena agendi pot estate instruct us. | | Accuser qqn d’un crime capital. | Judicio capitis arce ere aliquem, arguere aliquem rei capital is, in judicium capitis vocare. | | Actions ( finances ); mises ( fin. ). | Litteræ quibus cavetur de pecunia societati credit a. | | Accuser qqn de sédition,.... de révolte. | Actionem perduellion is intend ere, majestatis postulare. | | Voir, à l’aide de l’ addition et de la so us traction, ce qui reste. | Addendo deducendoque experiri quid reliqui sit. | | Adjudant, aide-de-camp; off icier d’ordonnance. | Adjutor cast rens is, vigilum præfecti adjutor. | | Admin is trat eur de la cai e, des fonds d’une ville; trésorier; payeur. | Ærarii civic i tribunus. | | N’avoir aucun rapport d’intérêts, d’ affaires avec..., ne pas faire d’ affaires, le commerce; ne pas entretenir, n’avoir pas de relations commer cia les avec......; ne pas traiter d’affaires avec.... | Nullo commercii jure misceri. | | Avoir des rapports d’intérêts ou d’affaires avec qqn; faire des affaires, le commerce avec qqn. | Res rat i ones que contra here cum aliquo. | | Agent, chargé d’affaires. | Curator negotiorum public us, actor public us. | | Général-adjudant; aide-de-camp. | Adjutor ducis. | | L’aile droite, l’aile gauche ( d’une armée ). | Ala, cornu, dextra, sinistra. | | Droit d’ aîne e. | Jus natu major is, vel maxim i. | | Ajournement d’une cause. | Ampliatio judicii. | | Sonner l’ alar me. | Ad arm a con clam are. | | Franc -alleu, c. à d., un bien libre, franc de to us droits. | Vectigalium onere immune. | | Bien allodial. | Prædium vel fundus a clientelari nexu liber. | | Bien allodial, terre allodiale. | Prædium a clientelarum nexu liberum. | | Almanach, calendrier. | Fasti. | | Faiseur d’ almanachs. | Fastorum auctor. | | Alternative ment. | Altern is vicibus. | | Amba adeur, envoyé, député. | Legatus, orator, nuntius solemn is. | | Amba adeur de premier ordre. | Legatus primi ordinis. | | Résident, amba adeur, chargé d’affaires (d’un État) auprès d’une pui ance étrangère. | Qui reg is aut rei publicæ negotia agit. | | Amiral. | Præfectus cla is, prætor naval is, qui cla i præest. Summus cla ium præfectus. Dux militiæ naval is, rei maritimæ præfectus. | | Vai eau amiral. | Navis prætoria. | | Amirauté. | Summus rei naval is senatus. | | Amnistie. | Lex oblivion is, dictorum factorumque omnium abolitio; plebiscitum, ne qua præteritarum rerum mentio fiat. | | Être à l’ ancre. | In anchor is navem tenere, in anchor is exspectare. | | Lever l’ ancre. | Anchor as tollere. | | Angles d’un fort, d’un bastion. | Rostrum propugnaculi. | | Annales. | Fasti. | | J’ai de l’ antipathie, j’éprouve de l’aversion pour un tel. | Animo di ideo ab hoc. | | Apanage, revenus annuels destinés à l’entretien d’un noble. | Redituum portio, principi bus natu minor i bus a ignat a. | | Seigneurs apanagés; princes apanagés ou apanagistes; grands (du royaume), hauts fonctionnaires apanagés. | Privati principes. | | Appariteur, hui ier, garçon de bureau. | Apparitor, minister magi stratus. | | S’ approcher de l’ennemi; s’avancer vers l’ennemi. | Castra castris conferre. | | Contre -app roches. | Excursus, pro cursus obse orum. | | Archives privées. | Tabular i a sanctiora. | | Les archives, actes publics. (Se dit des archives elles-mêmes et au i du local où elles sont conservées.) Char trier (d’un monastère). | Chartophylacium, scrinium cum litter is, memoria principum public a, tabularium rerum gestarum, tabulæ publicæ, locus in quo tabulæ et litteræ publicæ servantur. | | Consigner dans les archives, inscrire sur les registres publics. | Ad tabulas referre. | | Tirer de la poudre des annales ou des archives le souvenir de qqche. | Ex annalium vetustate eruere alicujus rei memoriam. | | Archiviste; char trier ( d’un monastère ). | Custos tabularum public arum, tabular i i præfectus. | | Argent monnayé. | Argentum signatum. | | Argent en lingot, argent non travaillé. | Rude, infectum. | | Argent comptant. | Pecunia præsens, numerata. | | Mettre de l’ argent en circulation. | Pecuniam habere implicit am, quæ in foro versatur, quæ cohæret cum aliorum pecuniis. | | Donner quittance ( pour de l’ argent reçu ), acquitter une note, un paiement. | Pecunias alicui expensas ferre. | | Manque d’ argent à la chambre du trésor. | In cred i biles angustiæ pecuniæ publicæ. | | Prendre de l’ argent à intérêt, emprunter de l’argent à intérêt. | Fenori sumere, fenore accipere. | | Argument, preuve solide. | Argumentum gravi imum et firmi imum. | | Les principaux arguments. | Puncta argumentorum. | | Réfuter, renverser les arguments. | Argument is a liquid refellere. | | Patron de vai eau; armateur. | Navis dominus. | | Mettre bas les armes, rendre les armes;— demander quartier. | Armis posit is, submi is, abject is vitæ gratiam deposcere. | | Prononcer un arrêt, rendre un jugement. | Sent ent i am dicere. | | Quoiqu’il arrive. | Utcumque ce er it, utut evener it. | | Article de foi, symbole. | Caput fidei Christianæ. | | Préparer des couronnes foud roy antes ou d’ artifice. | Malleolos facesque ad inc end end am urbem comp a rare. | | Jeter, lancer des couronnes foud roy antes ou d’ artifice sur les a ail lants. | Piceis sulph ure is que sertis subeuntes induere seu in subeuntes jacere. | | Art if icier ( t. mil it. ); l’artilleur qui met la mèche au canon pour faire partir le coup; brigadier d’artillerie; bombardier ( t. mil it. ). | Librator tor men to rum, mortariorum, ollarum ignitarum. | | Artillerie, pièces d’artillerie ou simple ment pièces; ( ains i on dit: des pièces de campagne, de siége, des pièces de 6, de 12...); batterie. | Res torment aria. | | Garde-magasin d’ artillerie. | Armament a rio præfectus. | | Colonel; capitaine général, off icier d’ artillerie, capitaine, off icier du genie. | Præfectus, tribunus cohort is tormentariæ, præfectus fabrum. | | Mener les soldats à l’ a aut, les faire monter à l’a aut. Donner l’a aut. | Ad a ultum educere militem. | | A iéger, mettre le siége devant.... | Cir cum val lare, includere. | | Réduire les a iégés par la famine; affamer les a iégés. | Macer are fame circumvallatos. | | Répandre la terreur et semer la destruction parmi les a iégés, en tirant du canon et en lançant des bombes. | Magna vi pilarum fragoreque tor men to rum obse is terrorem detrimentumque inferre, injicere. | | Comparaître au jour a igné; comparaître en justice, répondre à une a ignation. | Venire ad constitutum diem, vadimonium obire. | | Fixer le jour de la comp a rut i on en justice; lancer contre qqn un mand at de comp a rut i on; donner une a ignation, une citation. | Vadimonium concipere. | | Attaque, charge; a aut; choc. | Incursio, in cursus. | | Attaque nocturne. | Nocturn a gra atio. | | Prendre, attaquer l’ennemi en queue. | Adversos proterere. | | Attaquer l’ennemi de front. | In adversos hostes impetum facere, impre ionem dare in adversos hostes. | | En attester DIEU et les hommes. | Testari DEUM homines que. | | Droit de retraite, droit d’ aubaine ( dr. ); droit, taxe de détraction. ( dr. ) | Census emigration is causa persolvi solitus. | | Donner audience à qqn; admettre qqn à l’audience. | Admittere aliquem, audire benigne attenteque. | | Ne pas recevoir d’ audience, n’être pas admis à l’audience; se voir refuser une audience. | Alloquio excludi, ad colloquium non admitti. | | Rendre la justice, juger; être jour d’ audience ( en parlant d’un tribunal ). | Jus dicere, exercere. | | Être admis à l’ audience de congé. | Ultimum con venire principem, eum supremum disce us causa alloqui. | | Audit eur général, premier juge militaire; grand prévôt. | Prætor, judex cast rens is supremus, quæsit or causarum capitalium, militarium supremus. | | Aumônier militaire, aumônier de l’armée ( cath. );— ministre du camp ( protest. ). | Sacerdos cast rens is, qui læsum supremis Mysteriis procurat militem. | | Avant-garde. | Ante ce ores, signa prima, acies prima. | | Commander, conduire l’ avant-garde. Avoir le comm an dement de l’avant-garde. | Primo pilo præe e; primum pilum ducere. | | Sans vous in com moder; c’est à votre a vantage. | Quod commodo tuo fiat. | | Temps de l’ Avent. | Hebdomades quæ ann i ver sari am nascent is Christ i memoriam præcurrunt. | | B | | Bagages. | Impedimenta militaria. | | Piller, enlever les bagages. | Impedimenta diripere. | | Piller les bagages des vivandiers, des cant in i ers; enlever les fourgons des vivandiers, des cantinières. | Lixarum merc a to rum que sarcinas intercipere. | | Ciel de lit; baldaquin quelconque ( au de us d’un trône, d’une table, d’un autel, etc. ). | Tegmen pensile, aulæa suspens a. | | Balle, grenade. | Glans, ignis mi ilis, malleoli, pilæ ignivomæ ignita jacula. | | Balle de fusil. | Glans plombea. | | Banque. | Mensa public a argent aria. Ærarium merc a to rum. | | Banque; comptoir d’escompte. | Taberna argent aria. | | Banquier, changeur. | Numularius, men sari us, argentarius. | | Banquier, changeur. | Numularius, men sari us, argentarius fenerator. | | Uni avec qqn par le lien du baptême. | Baptism at is fœdere conjunct us. | | Baraques; baraquements. | Tuguriola militum; raptim excitatæ militum dom us. Tabernacula militum e trabulis. | | Barrière; barres. | Cancelli ligne i. | | Bataillon; cohorte; compagnie. | Cohors. | | Former le bataillon carré, ou former le carré. | Agmen quadratum e milite constituere. | | Batterie. | Agger, tor men to rum suggest us. | | Dre er des batteries. | Suggest us tormentarios constituere, ibique tormenta collocare. | | Dre er des batteries. | Aggeres jacere, struere. | | Bastion. | Propugnaculum, muni mentum mœnium late a sustentans. | | Bastion; fort. | Propugnaculi agger, muni mentum majus; propugnaculum. | | Bedeau, appariteur. | Minister Academiæ public us. | | Dire le benedicite. | Mensam sacrare, mens am cibosque appositos precibus con sec rare. | | Bibliothèque, tablet tes; rayons, cases ( d’une bibliothèque ). | Foruli, plutei, armarium. | | Biens-fonds affectés à l’aîné d’une famille ( en France, dans l’Amérique espagnole, etc. ). | Bona, pat rim on i a, quæ caput stirp is sequuntur, quæ natu maximo obtingunt. | | Fonds de terre, bien, biens-fonds, terre, propriété, domaine. | Fundus. | | Biens meubles; mobilier. | Ea quæ mover i po unt, suppellex. | | Faire le bilan; balancer un compte; faire le compte des dépenses et des recettes; faire le compte du bilan. | Accept i expensique rationes subducere. | | Bill; projet de loi du parlement ( en Angleterre ). | Scriptum a supremo Angliæ Senatu Regi propositum, ut ei calculum add at vimque leg is confer at; typus condendæ leg is in Anglorum Com it i is, constitutio public a senatus Anglici. | | Billet. | Codicilli, epistola minuscula, ceræ pusillæ. | | Billet de logement ( mil it. ). | Te era hospitii militar is. | | Biscuit. | Panis nautic us, bis coctus. | | Biscuit de mer. | Panis nautic us. | | Blanc-seing. | Charta vacua manu alicujus sign at a. | | Bloquer, a iéger une ville; faire le bloc us, le siége d’une ville. | A idere urb i, corona circumdare, mœnia exercitu cir cum venire. | | Bombarder une ville, une place. | Ver be rare urbem torment is, injicere in urbem pilas ferreas nitrato pulvere sartas. Totius bell i apparatu ad urbem agere. | | Bombes. | Malleoli, olla ignaria ferramentis varii generis vel grandine ferrata conferta. | | Bombes; obus,—boulets de canon. | Bolides igneæ, pilæ igniariæ, pilæ ferreæ nitrato pulvere sartæ. Candentes globi in sublime protrusi. Mi ilis ignis globi. Tædæ, malleoli illiti pice: qui modus adhibebatur in oppugn at i on i bus veterum. | | Bombe remplie de mat ières inflammables ( t. de guerre ). | Malleoli. | | Agrandir l’empire, le royaume,—reculer les bornes de l’empire. Étendre son règne, sa domination. | Proferre fines, imperium. | | Bourse, édifice public où s’a emblent les négociants, les agents de change... pour travailler d’affaires. | Basilica merc a to rum, locus merc a to rum conventui des tin at us, ædificium merc a to rum conventui agendisque deliberation i bus exstructum. | | Bou ole. | Pyxis nautic a, arcula magnetic am acum complex a. | | Brèche; dans les murs, dans les remparts; creva e;— remparts en ruine. | Valli hiatus, disject a mœnia, ruinæ monumentorum. | | Battre en brèche ( les fortifications ).— Faire, ouvrir une brèche. | Crebris tor men to rum ictibus mœnia convellere, labefactare; ruin am mœnium edere, impre ionem facere in muros. | | Réparer les brèches. | Muros qua atos raptim object is sax is, vimineis fascibus reficere. | | Battre en brèche les remparts. | Torment is muros quatere. | | Bref pontifical. | Litteræ a Pontifice Romano publice scriptæ vel scribi sol itæ. | | Bréviaire. | Liber precationum et hymnorum sacerdotum vel cleri usibus des tin at us. Codex precum in horas obiri solitarum. | | Brigade.— Escouade. | Caterva, manus delectorum militum. | | Brigadier; chef d’escouade. | Præfectus alæ, duct or catervæ. | | Brûlot ( t. de marine ). | Navis inc end i aria, nav is infer end is inc end i is parata. | | Bulletin de victoire. | Laureatæ litteræ. | | C | | Couper le câble ( de l’ancre ). | Rudentes succidere. | | Cadet ( d’une famille noble ). | Secundo tertiove loco a nobili familia ort us. | | Cadet ( mil it. ), jeune gentilhomme qui servait de sold at pour apprendre le métier; sold at du corps des cadets. | Miles e nobilium cohorte. | | Cai e militaire. | Ærarium mil it are. | | Calendrier, almanach. | Fasti. | | Camp retranché. | Castra opere mun it is sima. | | Lever le camp; décamper; se mettre en marc he. | Castra movere ex aliquo loco. | | Gens de la campagne, campagnards, village ois, paysans. | Gentiles, populares. | | Entrer en campagne. | Copias in campum deducere, copias extra here ex hibernis, exercitum in expeditionem deducere. | | Entrer, se mettre en campagne; quitter, sortir de ses quartiers d’hiver. | Excire ex hibernis copias. | | Campement fixe, campement, camp, can tonne ment. | Castra stativa. | | Camp- volant. | Manus expedita, agmen expeditum. | | Camp- volant; un petit corps ( de cavalerie ). | Expedita delectorum manus. Equitum globus, manus, parva equitum turm a. | | Former un camp-volant, la phalange ( grecque ); former, organiser un corps d’élite; faire un choix des plus braves soldats. | Phalangem constituere, deligere pugnaci imos viros. | | Pièce, canon ( t. d’artillerie ). | Tormentum bellicum, igniarium, machina mural is. | | Gros canon, canon de gros calibre, pièce de siége. | Tormentum æneum majus. Tormentum major is moduli. Tormentum diver be rand is muris aptum. | | Canon démonté, cloué. | Tormenta exarmata, clavis confix a. | | A la portée d’un coup de canon. | Ad ictum torment i, quantum tormentum jacere potest. | | Tirer du canon, faire partir des coups de canon. | Tormenta excutere, ignem torment is admovere. | | Canonic at, prébende. | Can on i a; canonic a. | | Canoniser, mettre au nombre des saints, élever sur les autels. | Sanctorum ordinibus inferre, in numerum sanctorum referre. | | Can tinier. | Mercat ores annonarii, mercat ores castrenses. | | Capitaine. | Centurio. | | Capitaine général ( en Espagne ). | Supremus bell i dux. | | Capitaine commandant la garde. | Præfectus pretor i a no militi. | | Capital. | Caput, sors. | | Capital improductif. | Nummi vacui, pecunia nil lucri reddens. | | Augmentation du capital. | Pecuniæ acce io. | | Décréter l’impôt personnel, la capitation. | Imperare tributum in capita. | | Capitaux, fonds, capital. | Pecuniæ in fœnore positæ. | | Capitulation de l’empereur romain. | Lex regia. Pacta in quæ princeps regimen iniens fidem obstringit. | | Capituler, se rendre, traiter de la capitulation, de la redd it i on d’une place, en arrêter les conditions. | Cum hoste con venire, convent a tract are. | | Caporal. | Decurio. | | Carabinier. | Sclopus equestris. | | Cardinal. | Purpuratus Pater; purpuratus Roman us, is quem rubens galerus ornat. | | Collége des Cardinaux, le sacré Collége. | Senatus sacer Pontific is Romani. | | Mardi-gras; car naval. | Dionysia, Bacchanalia, Liberal i a, dies Baccho sacri, public a comes sat i one exigi soliti. | | Connaître son caractère, son humeur, son tempérament. | Suum no e ingenium, genium. | | Ceux qui ont le même caractère, le même tempérament, le même naturel, les mêmes penchants. | Qui natura consentiunt, eodem ducuntur genio. | | Ce qui nous répugne; ce qui répugne à notre caractère, à notre tempérament; ce qui est contraire à nos penchants, à nos inclinations. | Quæ non faciunt ad nostrum genium. | | Carrou el; course aux chevaux; course aux chars; tournoi. | Pugna equestris ludicra, de annulo ad met am pro pos i to. Exercitatio equestris animi causa instituta, dimicatio ludicra, equestris. | | Cartel. | Litteræ provocator iæ ad pugnam singularem. | | Casemates. | Cæsæ criptæ. Imæ criptæ ad later a propugnaculorum. Domunculæ militares occultæ. | | Casuel; émoluments. | Reditus fortuiti, sportulæ. | | Catafalque. | Castrum dolor is. | | Cathédrale. | Ædes sacra primaria, ædes princeps. | | Catéchiser; enseigner à qqn les éléments de la doctrine chrétienne. | Prima rudiment a sanctioris doctrinæ aliquem docere, imbuere aliquem fidei mysteriis. | | Cause criminelle; chambre criminelle. | Judicium capitis, causa capitis, quæstio. | | Être caution de qqche, se rendre caution de qqche, répondre de qqche, garantir qqche. | In rem aliquam fidem suam interponere, sponsorem, se alicujus rei præstare. | | Garantie, caution, cautionnement, droit, fidéju ion, acte, écrit, par lequel on répond de qqn ou de qqche. | Formula præstandæ securitatis. | | Cavalerie légère; ( par ex. hu ards ). | Levis armaturæ equites. | | Fête centenaire de la Fond at i on de l’Université, de l’Académie. | Secular is Academiæ natal is. | | Faire une charge de cavalerie. | Equestrem pro cell am excitare. | | Cérémonial. | Rituum aulæ et solemnium consignatio. | | Maître des cérémonies. | Magister rituum et morum aulicorum, vel rituum sacrorum supremus moderator. | | Battre la chamade, c. à d., donner le signal de la redd it i on; proposer de se rendre; faire des propositions de redd it i on. | Pro clam are ad deditionem, colloquium hostium poscere. | | Battre la chamade; battre le tambour de la cai e pour donner le signal de la redd it i on. | Signum dare deditionis, deditionem offerre. | | Cham bell an. | Regi vel Principi ab interior i bus cubiculi præfectus. | | Grand cham bell an. | Cubiculi regii vel Principis præfectus. | | Chambre des députés ( anct. la place où se tenaient les a emblées générales du peuple romain ). | Comitium. | | Membres de la chambre haute et membres de la chambre ba e ( Angl. ); membre du sénat et membre de la chambre des députés ( France ); membre de la chambre des seigneurs et membres de la chambre des députés ( Pru e ). | Patres superior is et inferior is cur iæ. | | Chance lier. | Præses for i regii, scriba reg is supremus et sanctior. | | Chapelet, rosaire. | Corolla Mariana; corona calculorum precatoriorum. | | Chapelle. | Ædicula sacra, sacellum, sacrarium. | | Maître de chapelle. | Præfectus chori musicorum vel canentium. | | Le chapitre d’une cathédrale, le corps des chanoines. | Senatus sacerdotum. | | Faire une charge de cavalerie ( t. de guerre ). | Equestrem pro cell am excitare. | | Chemin couvert. | Via operta. | | Chevalier de Malte. | Eques sacram in Turcas militiam profe us, eques Rhodius seu Mel i tens is. | | Chevaux de bât, de som me, de trait. | Jumenta sarcina ria, clitellar i a. | | Chevaux de frise ( t. de guer. ), pièces de bois garnies de pieux ferrés, pour défendre une brèche, arrêter la cavalerie, etc. | Ericii militares, cervi, trabes aculeis confixæ, as per atæ, ante port am, castrorum valla, aciei principia defixæ. | | Chevaux de frise ( t. de fort if. ). | Sudes ligneæ ferreis cuspid i bus horrentes, arm atæ. | | Cheveux postiches, faux cheveux, perruque, coiffure. | Fictitiæ comæ, sup posit it iæ suggest us comæ, galericulus, caliendrum. | | Chiffre. | Numeri Arabic i. | | Écrire en chiffres; chiffres. | Notis arithmetic is et occult is uti. | | Le chœur. | Statio musicorum. | | Ligne de cir con vallation. | Limes extimus, circuit us castrorum. | | Ouvrages, retranchements, lignes de défense en avant du camp. | Pro port is castrorum. | | Lettre circulaire. | Libelli circum ordines mi i. | | Lancer | } | une lettre circulaire. | | Donner | } | | Publier | } | Provincias public is litter is de re aliqua edocere. Modeler qqn en cire. In cere is figuris fingere aliquem, cera exprimere aliquem. Traduire , citer qqn en justice . Deferre alicujus nomen ad senatum, in jus vocare, postulare legibus, reum peragere. Prêter le serment de fidélité à qqn ; se mettre sous le patronage de qqn ; se faire le client de qqn . In fidem et clientelam alicujus se recipere, sac ramentum apud aliquem dicere, clientelam profiter i. Coadjuteur d’un Évêque . Adjutor Episcopi, in partem sacrarum curarum a umptus. Collation ( en parlant des charges, des dignités ). Legitim a collocatio sacri fundi. Collation ( léger rep as au lieu du souper ). Modica et vesper tina cænula, pome rid i an a libatio. Droit de collation. Jus vocandi sacerdotem. Colonel; tribun ( militaire ). Tribunus militum. Moderator legion is. Colonel, commandant des cadets, du corps des cadets . Præfectus principi bus nobili imæ juventutis. Colonel, capitaine général, off icier d’ artillerie; capitaine, off icier du génie . Præfectus, tribunus cohort is tormentariæ, præfectus fabrum. Lieutenant -colonel. Legion is legatus, tribuni militum vicarius, tribuni legatus. Commandant des postes, des sentinel les de nuit . Præfectus vigil i arum cla is. Major de place ; commandant de place . Præfectus vigil i arum præsidiarius. Maintenir une discipline sévère parmi les troupes, avoir le comm an dement rude . Acerbiore uti imperio, disciplinæ militar is rigidum exactorem se præbere. Terrore mag is minisque quam benevolent i a continere militem. Conférer à un général un pouvoir dictatorial, un comm an dement absolu, la dictature . Summam imperii, imperium liberum mil it are, null is legibus aut condition i bus adstrictum, alicui committere. Commanderies ( en parlant de l’ordre teutonique et des chevaliers de Malte ). Ordinis sacri præfecturæ quæ vel ad Teutonicos aut Mel i tenses equites spectant. Tour de comédie, représenter une comédie . Peragere fabulam. Comédiens, histrions, saltimbanques . Actores fabularum, artifices scenic i, his triones. Commi aire. Recuperator principis, Regis a negotiis com mi us, cognitor causarum, rei inquisitor, quæsit or. Commi ion, exécution ( d’un mand at ). Procuratio rei mand atæ. Compagnie ( des soldats ). Centuria. Être de faible complexion, avoir une santé délicate . Tenui aut nulla potius valetudine e e. Corpus morbis obnoxium. Complices. Sceleris socii, facinoris admin is tri. Compliment, révérence . Honor verborum, honorific a compellatio; verb a officiis plena. Sans compliment, sans déguise ment, loyalement . Sine fuco et fallaciis, citra honorem verborum. Compte borgne, inexact . Impeditæ. Compte juste, exact . Expeditæ. Compte des recettes et des défenses . Ratio accept i et expensi, ratio acceptorum et datorum. Régler un compte; liquider , ( terme de finances ). Rationes subducere, rationes dispungere, edere. Articles de compte. Æra. Mettre qqchose sur le compte de qqn ; faire pa er qqche en compte à qqn . Expensum alicui ferre. Résumé d’un compte; compte par bref état . Breviarium rationum. Comtes qui sont princes du Saint-Empire . Comites Principum dignitate præfulgentes. Condamné. Datus ad supplicium. Se confe er, aller à confe e . Animum nox is expiare, obire confe ion is sacrum mysterium. Confe eur, direct eur de conscience ; direct eur spirituel . Qui alicui a confe ion i bus est, qui alicujus animum moderatur. Saisir qqche ; faire la saisie de qqche ; mettre arrêt sur qqche ; séquestrer ; mettre sous séquestre ; confisquer. Manu prætoria alicujus bona detinere. Confisquer les biens . Facultes alicujus in publicum conferre, bona alicujus public are, in publicum addicere, proscribere. Obtenir son congé ( du service militaire ). Vac at i one militiæ, mi i one donari. Connétable ( chef des armées ). Comes stabuli, summus rei bellicæ in Gallia præfectus, tribunus celerum. Mauvaise conscience; conscience perverse . Une conscience bourrelée de remords. Conscient i a sceleris, facinoris, mens male sib i conscia, quæ agitatur et perterretur tædis furiarum ardent i bus. Chercher, trouver, mettre sa consolation dans une bonne conscience. Conscient i a bene factorum se solar i. | Être empêché de faire | } | une chose de conscience. | | ne pouvoir pas faire | } | | ( Quand la conscience ne permet pas de faire une chose. ) | Religione impediri. Résoudre des cas de conscience; traiter des devoirs du chrétien . Quæstiones de virtutibus, moribus explicare, Officia Christian i hominis tradere, quæ sunt de finibus bonorum et malorum in re Christian a explicare. N’avoir point de conscience, être un homme sans conscience, sans foi ni loi . Religione nihil sib i ducere. Homo sine ulla religione et fide. Je puis faire cel a en sûreté de conscience, ou en bonne conscience, ou en toute conscience . Salvo officio, salva fide id mihi integrum est. Membre du conseil ecclésiastique, membre du conseil de fabrique. A e or sacri senatus. Conseil ecclésiastique , conseil de fabrique ( cathol. ), cons is to ire ( protest. ). Senatus sacer conse us, vel cons ilium sancti ordinis. Conseiller d’État; membre du conseil d’État ; membre du conseil privé . Qui principi a consiliis est in rebus quas public as appel lam us. Vir e sacerrimo principis consilio. Conseiller intime . Consiliorum regiorum part i ceps, qui est in sanctiore principis consilio. Membre du cons is to ire. A e or sacri senatus. Décret, décision du cons is to ire. Decretum senatus sacri. Constitution ( ensemble des lois fonda men tales d’un état ). Leges imperii quibus sal us rei publicæ continetur, nititur. Constitution robuste ; forte constitution ; santé solide . Corpus natura solidum in multos labores duratum. Corp or is firm it as. État du ciel ; aspect des étoiles ( en termes d’astrologie ), constellation. Astrorum cœli affectio, siderum posit us. Constitution militaire . Belli apparatus. Écrire l’his to ire contempo raine. Script is res suorum temporum mandare, celeb rare, illustrare. Contexte. Nexus oration is et form a, verborum ambit us, connexa et cohærens inter se oration is series. Contrebande, marchandise prohibée . Merces prohibitæ, interdictæ. Contre-batterie. Suggest a tor men to rum hostibus oppos it a. Inspect eur ; contre-maître, surveillant, intendant . Red empt or operis, manceps operarum. Contributions, impôts ; charge . Census bonorum, tributum. Contrôleur. Rationum custos et vindex, redituum consign at or. Controverses, points controverses . Fidei capita, quæ in disceptationem vocantur. Convalescence. Pristina valetudo, confirm at a a morbo valetudo. Convention, traité pour l’échange des transfuges et des prisonniers . Pactio de trans fug is et captivis per mut and is. Convoquer la diète, la chambre . Comitia edere, indicere. Copie de lettre . Descriptio, exemplum litter arum. Un exempla ire, une copie figurée ; une copie con for me . Exemplum recognitum. Copiste. Homo, puer a manu, librarius. Ceux qui sont du même corps de métier, de la même Corporation. Curiales. Corps, armée de réserve . Manus militum ad subitos bell i casus seposita. Corsaire ( t. de mar. ). Navis prædatoria. Corvette; yacht . Navis liburnica. Cot is at i on volontaire ; secours volontaire en argent ; subside, subvention volontaire . Collatio gratuit a. Couleuvrine. Tormentum colubrinum, colubrina. Couleuvrine ( artill. ). Tormenta long i or a a colubris no min at a. On fait jouer les couleuvrines; on a tiré des couleuvrines . Colubrinis verberatæ sunt ædes, host is colubrinas exercuit, mis it in tecta. Couper la retraite à qqn ; couper les vivres à une ville, etc. ...; empêcher le transport des vivres,—des provisions ( pour une fortere e, une armée ). Reditu aliquem excludere. Commeatu privare, intercludere, prohibere. Par coups, de taille . Cæsim. Cour; suite d’un prince, d’un roi ; court i sans . Comitatus aulic us. Juge de la cour. Judex cur iæ provincial is. Cour d’Appel . Summus senatus provocationum. Employé à la chambre, à la cour des comptes; direct eur, président de la chambre, de la cour des comptes ; trésorier, admin is trat eur de la cai e du roi, d’un prince . Curiæ fisc i adscript us. Secrétaire de la chambre des domaines, de la cour des comptes. Census curator. Rendre ses comptes à la cour. Ad ærarium rationes referre. Marcher , courir en grande hâte, précipitamment, à toutes jambes ; hâter son pas . Cursum inc it are, iter accelerare, celeri itinere aliquo contend ere, non observata, stat a quiete fest in are iter. Couronne foudroyante ou d’artifice ( guer. ). Malleoli et ignes, tædæ pice et sulphure mistæ, pice a sulph urea que serta. Courtine ( mur entre deux bastions et qui en joint les flancs ). Injecti muri loricæ, long it udo seu duct us murorum lorica mœnium. Vils court i sans. Tineæ so rices que palatii. Couvrir d’une flotte, de vai eaux, les côtes mar i times . Ora maritima cla em disponere. Tout crédit lui est enlevé . Omnium rerum fides ei abrogatur. | On lui enlève | } | tout crédit, | | Il perd | } | | Avoir perdu son ( tout ) crédit. | Fidem amittere. Être en crédit auprès de qqn ; avoir bonne réput at i on . Avoir perdu son ( tout ) crédit. Fidem amittere. Il n’y a plus de crédit; il n’y a pas de con fiance . Concidit fides, fides ce it e foro. Croiser ( sur la mer ), établir des croisières ( t. de marine ), courir ( les côtes ). Maritimos prædones con sect an do mare tutum reddere. Courir la mer , croiser sur la mer en tout sens ; couvrir la mer de ses croisières . Cla em dimittere quoquoversus. Maria, sinus omnes scrutari navibus. Protéger une province, un pays contre les ravages de la guerre ; couvrir une province. Defend ere provinciam a depopulatione. Couvrir les derrières de l’armée par une forte arrière-garde . Cingere ultimum agmen valid a manu. La Sainte Croix. Lignum salutare, in quo omnium nox as sua uni us morte expiavit Christ us. Faire le signe de la Croix, se signer . Salutari se sig no munire, signum crucis digito in fronte effingere, ducere. Cuira ier; en général to us les soldats qui portent la cuira e, tels que les carabiniers . Milites cataphract i, equites loric at i quibus tegument a ferreis laminis serie inter se connexis. D Date d’une lettre . Dies epistolæ adscript a. Lettre datée du même jour ; lettre de même date . Litteræ eodem datæ tempore. Davier, tenailles, pince ( instr. de chirurgie ). Forcipes. Débarquer les soldats . Milites in terram exponere. Di iper ses biens en débauches. Luxu opes perdere, prodige pro fun dere. Décret, ordre du Sacré-Collége . Decretum sacri senatus. Défalquer;— soustraire . Detrahere de summa. Craindre les défilés. An gust i as itineris vereri. Occuper les défilés. Viarum, montium fauces milite insidere, præsidia in an gust i is collocare, arctas vias milite et operibus munire. Enfermer l’armée ennemie dans un défilé, dans une gorge de montagne ; acculer l’armée ennemie contre une montagne, un défilé . Adversarios locorum an gust i is con string ere. Définir un mot ; en fixer le sens, l’accept i on . Notionem verb i cert is limit i bus cir cums crib ere, definire, arctare. Dégrader; ca er . Exauctorare, sacro gradu dejicere. Dégréer un vai eau ( terme de marine ). Exarmare navem. Démocratie. Imperium populi, seu populare. Départ ( des troupes ); décampement . Disce us militum; profectio; mil it are iter. Annoncer le départ. Iter pronuntiare. Donner les ordres du départ. Vasa militar i more con clam are; signum dare colligendi vasa. Dépen dances. Jura acce ionum. Députés d’un pays . Status provincial is, collationum provincialium præfecti. De errer les rangs . Manipulos laxare, diducere. De ert; friandises, confitures, pâtis series, tout ce qu’on sert à table au de ert . Mensa secund a, bellaria. Détache ment de soldats . Manus militum, globus armatorum, delecti milites. Diamètre; ligne diamétrale . Linea dimetiens, recta, duct a ab ext remit ate una circuli ad alter am per centrum. | Action ou | } | en diff amation. | | Procès | } | Actio injuriarum. Avoir un procès en diff amation. De fama dimicare. Il est d’humeur difficile, d’un caractère difficile, d’une grande inégal ité d’humeur . Inest dis simi litu do morum. Digue; jetée ; chau ée . Moles fluctibus oppos it a. Arrêter le déborde ment d’un fleuve, d’un torrent, par une digue; endiguer un fleuve, un torrent . Fluvium extra rip as effusum coercere. Articles de discipline militaire . Leges militar iæ, castrenses. Il parle tantôt d’une chose, tantôt d’une autre, sans suite ; ses discours n’ont ni queue ni tête ; il fait des coq-à-l’âne ; il dit des extravagances . Sermo sib i non const at. Se rendre à discrétion ( se dit d’une armée ou d’une ville prise ). Armis deposit is ad victor is clement i am confugere, se suaque omnia alter i us potestati permittere, null is condition i bus admi is urbem vel provinciam sub suam potestatem redigere. Dispenser, exempter, accorder la dispense, l’exemption d’une loi . Legibus solvere, leg is gratiam facere. Nous sommes à une lieue, à la distance d’une lieue l’un de l’autre . Uno lapide distamus. Être en délire , divaguer, battre la campagne . Aliena loqui. Douane ou Accise, impôt sur les denrées, sur la con som mat i on . Portorium, vectigal eorum quæ consumuntur, tributum rerum ad victum et amictum pertinentium. Dragons. Dimachi. Desultorii milites. Drapeaux, étendards, enseignes, bannières . Signa militaria. Déserter, abandonner le drapeau, ou simple ment déserter . A sign is discedere, signa relinquere. Disposer les drapeaux. Signa statuere. Prêter serment sous le drapeau. Sacramento se ill is obstringere. De sign is tut and is sequendisque perpetuo sac ramentum sacerrimum dicere. Droit de nommer au bénéfice . Jus confer end i sacram dignitatem. Se battre en duel. Ferro cum aliquo decernere. E Souscrire à l’ échange des prisonniers ; traiter de l’échange des prisonniers . Captivorum commutationem recipere. Écho. Vox repercu a, son us repercu us. Imago verb i. Faire écho. Vocem multi plica to so no reddere. Les montagnes font écho. Saxa et so litu dines voci respondent. Coureur ( guer. ); batteur d’estrade ( guer. ); guérill a , éclaireur ( guer. ). Excursor, pro curs at or. Ouvrir une école; ouvrir un cours ( de littérature ). Ludum litterarium aperire. L’ écriture sainte ; les saintes écritures . Sacræ litteræ; sacer codex. Registre d’écrou. Com men tar i i custodiarum. Princes électeurs; princes de l’empire de l’Allemagne qui avaient droit de vote dans l’élection de l’empereur . Principes Imperii qui suffragio suo imp era to res creant. Jour des élections; jour de l’élection . Dies comitial is. Prince électoral. Heres Elector at us, in spem Imperii genitus, princeps juventutis. Élite de l’armée ; troupes levées pour défendre une province . Delecta manus, delecti milites. Emprunter de l’argent pour payer ses dettes . Versuram facere. Mettre, vendre qqche à l’enchère, aux enchères ;— vendre à l’encan. Auctionem constituere. Vendre à l’ encan; mettre à l’enchère . Bona voci præcon is subjicere, hastæ subjicere. Encre. At ramentum scriptorium, librarium. Encre d’imprimerie . At ramentum fuligineum. Arrêter le déborde ment d’un fleuve, d’un torrent, par une digue; endiguer un fleuve, un torrent . Fluvium extra rip as effusum coercere. Enfoncer le flanc de l’armée ennemie ; prendre l’ennemi en flanc . In lat us hostium invehi. Enfoncer les escadrons, les rangs de la cavalerie . Se inter equitum turm as inferre. Enfoncer le front de l’armée ennemie . Principia aciei disjicere. Tenir parole, remplir sa prome e, remplir un engagement, dégager sa parole . Liber are fidem. Celui qui a pris des engagements, doit y être fidèle, doit les remplir ; celui qui a reçu un fidei-commis, doit y être fidèle, doit en être l’exécuteur fidèle . Qui fiduciam accepit, debet præstare et fidem. Serment militaire ; enrôlement , engagement. Sac ramentum mil it are. S’ engager par écrit . Scrip to fidem obstringere. Faire diversion, porter la guerre, le combat sur un point éloigné ; attaquer l’ ennemi sur un point afin de le surprendre sur un autre ; diviser ses forces par une attaque imprévue, simulée . Distinere hostem, alio host is cur as avocare, consiliis host is occurrere. Charger l’ ennemi, fondre sur l’ennemi, les escadrons serrés . Confertis turm is in hostem impetum facere. Couper la retraite et les vivres à l’ ennemi. Receptu com me a tuque hostem excludere. S’élancer, fondre, se précipiter avec impétuosité sur l’ ennemi. In hostem se concitare. Offrir le bataille à l’ ennemi; marcher sur l’ennemi . Hosti pugnæ copiam offerre; ad certamen hostem extra here. Entourer, enfermer l’ ennemi d’une ligne de cir con vallation . Vallo, continuo castrorum aggere, sep i men to crebrisque cast ellis hostem cingere. Être de connivence avec l’ ennemi. Litter is cum hoste collatisve consiliis ei bell i opportunitates prodere. Clan des tina cum hostibus consilia conferre. Se frayer un pa age à travers les rangs ennemis, l’armée ennemie . Per medios hostes perrumpere, corp or i bus viam aperire. Inscrire ,—enregistrer; porter sur le livre, sur les registres ; insérer dans un acte . Referre in tabulas, in commentarium, in codicem. Enrôler, recruter des soldats . Copias comp a rare, scribere. Entonner. Voce præire. Entonner; entonner le chant, la prière . Voce præire, preces præire, sacros modulos. Épitaphe; inscription tumulaire . Postumæ laudes marmori vel æri insculptæ. Maintenir l’ équilibre entre les différents États . Æqualitatem potent iæ principes inter tueri, potent i am ita moderari ut ne quis principum reliquos viribus opprimat. Ermitage. Sece us amœnus, ad vitandam populi frequent i am delectus vel posit us. Fondre sur l’ennemi en rangs serrés, en escadrons serrés . Consertis turm is in hostem impetum dare. Escar moucher ; faire une escarmouche, engager une échauff ourée, un combat de tirailleurs . Prœlium minutum, velitarem pugnam conserere. Escarpe. Murus fo æ interior. Contre -escarpe. Lorica, acclive opus, fo a, viæ coopertæ, fo æ pars mœnib us adversæ. Escorte; garde ; convo i . Manus præsidiaria. Escouade. Man i pulus, decuria, contubernium. Espion; émi aire, mouchard, mouche . Speculator, explorator, emi arius. Vers l’ est, vers le levant, à l’est, au levant . Ad orientem solem. Être en grande estime auprès de qqn, être bien vu de qqn, être estimé de quelqu’un . E e apud aliquem bono loco. Établir de nouvelles lois somptuaires . Novas leges de vestitus ratione temper and a condere. Faire double étape, brûler l’étape . Iter duplicare. Faire une étape ordinaire . Iter justum conficere. État-major, corps de généraux . Principes militum, delecti ordinum militarium, spec tat is simi tribuni. Chef de l’ état-major. Summus castrorum metator. États de l’empire, les états . Imperii ordines. Comment a ire, exposition, interprétation, explication de l’ Évangile. Explanatio evangelic a, com men tar i us evangelic us, vitæ actorumque Christ i diff us i or explanatio. Relever qqn de l’excommunication; lever l’interdit prononcé contre qqn . Pacem superum alicui reddere, communion i cœtus sacri restituere aliquem. Excommunier qqn ; anathématiser qqn ( Égl. cath. ). Lancer, fulminer l’excommunication, l’anathème. Devovere aliquem, exsecrari diro carmine, interdicere com muni one cœtus sacri, interdicere sacris, ejicere e cœtu sacro, usu sacrorum prohibere, exsecratione devovere; dirarum formulam promulgare, ferre in aliquem. Exécuter un criminel . De criminis reo supplicium sumere. Exécuter la peine encourue . Pœnam commis sam persequi. Exercer les matelots . Nautas exercere. Exercice; exercer les soldats ; faire l’exercice aux soldats . Meditatio campestris. Decursio militar is. Componere solvereque ordines edocetur miles. Decursiones militares, voluptaria prœliorum simulacra. Je le sais, je l’ai appris par expérience; j’en ai été instruit par expérience . Usu, experiendo didici. S’ expliquer; s’exprimer ; rendre, exprimer sa pensée . Exprimere sensa dicendo. Sensa ment is explicare, sens us suos alicui aperire. Promere, quæ in animo latent. Expre ions, termes ; expre ions choisies ; termes sonores . Exquisita verb a et sonant i a. Ba e extraction; un homme de vile origine, de honteuse extraction . Dedecus natalium. Homo cum probro nat us. Extrait, abrégé, précis, sommaire ( d’un livre ). Breviarium, compendium, com men tar i us brevis. Tout hasarder, aller jusqu’au bout, pou er les choses jusqu’à la dern ière extrémité. Extrema omnia experiri, pat i rem ad supremum dis crimen adduci: novi imum casum exspectare. F Façon, main d’œuvre . Manus pretium. | Faire | { | un legs pieux; | | { | une fond at i on pieuse; | | { | un legs, | | des legs pour des œuvres pies. | Dicare a liquid sacris usibus. Faire faillite, ban que route . Cedere foro, cedere bon is. Homme fantasque, agité de vaines terreurs . Homo fanatic us, homo manibus suis malisque umbris act us, vel tut a vereri solitus, terror i bus exagitatus. Fascines; fascinage . Fasces viminei, fasces fruticum, crates militares, sar men to rum fasciculi. Faire des fascines; faire du fascinage . Sarmenta virgultaque colligere. Ouvrier en fascines, fagoteur ; gabionneur . Lignator. Préparer des fascines pour garnir les app roches (les tranchées) et les gabions . Materiam cædere crate is et pluteis faciend is, struendis, plectendis. Un copiste infidèle ; fau aire, c. à d. , qui altère un acte authentique, qui fait un faux, ou une fau e signature . Librarius mendosus. Fau e monnaie . Adulterini nummi. Sans perfidie, sans duplicité, sans fraude, sans fau eté. Sine fuco. Faux. Fallax, insidiosus, veteratorius. Faux cachet . Signum adulterinum. Cacher une haine profonde sous des paroles mielleuses; être un homme faux, un traître . Odium pectore abditum multis verborum lenociniis obtegere. Fécial, héraut d’armes qui déclara it la guerre . Fecial is. Droit fécial. Jus feciale. Félonie; action de félon ; perfidie d’un va al . Crimen in benefic i i auctorem commis sum. Fête; solennité . Solemn is, fest us dies. Fief. Prædium beneficiarium. Demander ( une terre ) en fief. Inaugurationem beneficiorum ab aliquo petere. Recevoir ( une terre ) en fief. Ritu benefic i a rio in aug urari. Figures de Rhétorique, style figuré . Lumina oration is, ornament a verborum et sententia rum. Fixer, faire la fixation des dépens, fixer l’amende qui doit être payée par le condamné dans une affaire d’exaction ou de péculat ; estimer le prix d’une chose disputée, ou régler les fra is à payer par celui qui perdra sa cause . Litem æstimare. Flancs d’une armée rangée en bataille, ailes . ( On dit l’aile droite, l’aile gauche, en parlant d’une armée rangée en bataille. ) Latera legion is, agminis; alæ. Flanc d’un bastion, d’un fort . Latus propugnaculi. Flancs dans les ouvrages de fortifications . Propugnacula in ambitu, recent i ore structura. Attaquer les flancs dégarnis de l’armée ennemie . Latere aperto hostem aggredi. Garnir de cavalerie les flancs de l’armée ; protéger, couvrir les flancs . Latera equite munire. Pour que l’ennemi ne pui e pas prendre, attaquer ses troupes en flanc. Ne hostes a later i bus suos pugnantes cir cum venire po ent. Serrer l’ennemi par les deux flancs. Ab utroque in stare, utrumque urgere. Des cendre le fleuve; se lai er aller au courant de l’eau, aller en aval, à vau-l’eau . Vehi secundo flumine. Remonter le fleuve; naviguer contre le courant, aller d’amont . Adversum flumen nav is sub it. Flux et reflux,—flot et jusant . Maritimi æstus maxim i. Maritimorum æstuum acce us et rece us. Fonder une ville ;— établir une colonie ; coloniser . Coloni am deducere, coloni am constituere in aliquo loco. Force d’un terme, d’un mot . Vis verb i. De ses propres forces. Suo, proprio Marte. Formal ités; étiquette ( en usage à la cour ). Formulæ loquendi in aulis principum usurpari sol itæ. Formula ire; for mule, forme, formal ités ; définition —( t. de droit )— règle, principe, loi, for mule ( au figuré ). Formula. Jurer, prêter serment d’après la for mule prescrite . Jurare in cert a verb a. Fortifier une montagne . Montem opere cir cum venire. Fortifier une ville .— Bloquer, cerner une ville, entourer d’ouvrages ( une ville qu’on a iége ). Oppidum vallo cast ellis que circummunire seu claudere, oppidum cir cum val lare, vallo urbem circummunire, vallum in oppidi circuitu ducere. Oppidum operibus claudere. Fo é, fo e, excavation, creux . Fo a. Bord du fo é, de la fo e . Labrum, mar go fo æ. Chariot de bagages ; fourgon. Currus sarcinis onustus. Four rage. Pabulum, frumentatio. Être de piquet au four rage. Pabulatores tueri. Envoyer la cavalerie four rager, au four rage. Equites dimittere pabulandi causa, milites frumentatum, pabulatum mittere. Fourrier. Scriba cohort is, legion is. Fourrier. Curatores sclopetarii tribuni seu centurion is. Fourrier de la cour . Curator hospitiorum aulicorum. Fourrier, sous-off icier qui marque les logements, fait la répartition des vivres . Hospitiorum designator. Sergent -fourrier ( pour l’infanterie ); maréchal-des-log is ( pour la cavalerie ). Designator, curator hospitiorum militarium. Frais de transport; voiture ; naulage ; bachotage . Portorium. Faire fusiller qqn . Commilitonum glandibus sternendum aliquem objicere. Fusée. Ignis art if i cio sus, contest andæ publicæ lætitiæ accensus, recta line a in altum a urgens. Décharger ( un fusil). Exonerare. Coup de fusil. Ictus sclopi. Recevoir un coup de fusil; être tué d’un coup de fusil . Glande plumbea pro stern i, transverberari. Fusils; carabines ; mousquets . Sclopi igniarii majores, ferreæ fistulæ, bombardæ ductiles. Sclopus igniarius. Charger ( un fusil). Fistulam ferream pulvere nitrato et glande one rare. Balle de fusil. Glans plumbea. Il est éloigné de la portée d’un fusil. Tanto spatio dist at, quantum globus e ferrea fistula emi us conficit. Fan ta in ; fusilier; simple sold at, mousquetaire . Levis armaturæ pedes, miles manipular is. G Gabions. Corbes terra fart i, vimineæ cistæ. Soustraire les gages à qqn, priver qqn de ses gages ; rabattre sur les gages de qqn . Stipendium alicujus avertere, stipendio aliquem fraud are. Salarier, payer qqn; donner, payer à qqn ses gages, son salaire, ses appointements, son traitement . Stipendium, at tri but am pensionem, officii pretium alicui constituere, numerare, ferre. Gala ( fêtes, fest in à la cour ). Pompa solemn is aulæ, celeb rit as aulæ procerum. Galant, homme pol i, de bonnes manières, d’une éducat i on distinguée . Vir omnibus rebus ornatus, ad omnem humanitatem excultus. Galanterie; polite e, douceur, affabilité dans nos relations avec autrui . Comitas, lep or, urbanæ munditiæ. Galerie dans laquelle les Athlètes s’exerçaient pendant le mauvais temps . Tecta ambulatiuncula. Galeries, portique ( galerie dont le comble est soutenu par des colonnes, des arcades ), xyste . Inter column i a ambulation is, xystus, porticus. Garantie du gouvernement ; protection de l’État ( t. de droit ). Fides public a. Garde noble . Equestris ordinis juvenes, excubias circa cubiculum principis vice militum a gentes. Garde du roi . Apparitor regius. Garde urbaine, garde municipale ; milice de la ville . Urbanæ cohortes. Garde, cohorte prétorienne ; garde particulière du général, du conseil, de l’empereur . Milites prætoriani, stipa to res. Avant -garde. Ante cursores ex militia lev i. Préfet du prétoire ; commandant de la garde. Præfectus prætorio vel prætoriano militi. Cohorte prétorienne , garde du corps, garde royale, impériale . Cohors prætoria, custodiæ corp or is regii a ueti milites. Caporaux ( ceux qui sont exempts de monter la garde). Editores te eræ ( ceux qui donnent le mot d’ordre ( mil it. )). Exempt i a stat i one, immunes stationum. Editores te eræ. Mettre garnison dans une place; occuper une place, une ville . Præsidiis locum tenere. Mettre l’armée en garnison, en quartier . Exercitum per oppida dis per tire. Renforcer la garnison. Præsidium major i bus copiis firm are. Général de brigade . Summus vigil i arum præfectus. Général de cavalerie . Summus equitum præfectus. Lieutenant -général, général de division . Legatus, summi ducis vicarius, qui legati locum obtinet, qui secundum locum imperii tenet. Général en chef, générali ime, maréchal ; feld-maréchal ( allem. et autr. ). Supremus castrorum præfectus. Général en chef de l’artillerie, grand-maître de l’artillerie—lieutenant-général d’artillerie ( jadis ). Rei tormentariæ ad exercitum pertinent is præfectus summus. Général d’infanterie . Peditum summus præfectus. Vaguemestre général. Supremus rei vehicular is in exercitu præfectus. Commi aire général des armées ; intendant militaire en chef . Supremus excercitus curator. Aide-de-camp ( d’un général). Adjutor ducis seu præfecti, qui man data duct or is perfert. Généalogie. Origo familiarum, ex qua clarorum virorum propagines po int cognosci. Familiam alicujus inde a primordiis ad nostram ætatem recensere. Générali ime. Imperator summus, ad quem unum summa imperii red it. Ingénieur militaire ; off icier du génie. Castrorum metator, architect us militar is, artis muniendi magister, machinator operum bellicorum, machinali scient i a clarus. Un gentilhomme d’ancienne extraction, de vieille souche . Avitæ nob i lit at is, multarum imaginum. Un gentilhomme de fraîche date . Homo nov us. Géographie. Sedes locorum, regionum descriptio. Géôlier. Triumvir carceris. Géométrie. Studium dimetiendæ terræ. Giberne. Theca sclopetaria pulver is pyrii, theca qua sclopi fartura custoditur. Batterie de go be lets. Caliculi quibus agyrtæ circumstantium oculos perstringunt. Golfe. Sinus. Gondole; barque ( vénitienne ). Navicula Venetorum, nav is velox, biremis Veneta, Venetorum phalesus. Soldats du train , goujats. Calones. Gouverneur; président ( d’une province en Allemagne ). Præfectus præsidii, provinciæ rector. Vice -gouverneur; vice-président ( Allemagne ). Provinciæ legatus, præsidio præfecti vicarius. Grands ( d’Espagne ). Optimates Hispanorum primi ordinis, primæ admi ion is. Gradué. Honor i bus Academic is ornatus. Gratification. Congiarium. Grenadier; fusilier . Miles qui glandes pulvere nitrato fart as manu ejaculatur. Grotte. Crypta hortorum artificiosa, apt a vitandis æstivis caloribus. Guerre sans caractère public ; guerre qui a pour motif le droit du plus fort , c. à d. , une guerre illégitime, illégale, injuste . Bella privata, privata auctoritate indict a. Faire une guerre défensive . Bellum illatum repellere, defend ere, pro puls are. Bagages ; matériel de guerre, munitions . Instrumentum mil it are, instrumentum militiæ. Motifs de la guerre; son utilité . Ratio bell i, rei militar is. Théâtre de la guerre. Belli sedes, bellum hic vel ibi const it it, collatum est. H Hallebarde. Hastata securis. Securis hastæ præfix a. Nombre , harmonie d’un discours . Oratio ad numerum cadens. Orateur qui a la phrase harm onie use ( pour le style et pour le débit ). Cujus aures perfecto et completo verborum numero gaudent. Haste ( lance, javelot sans fer ). Hasta pur a. Heiduques. Pedites Hungari. Milites provinciales. Hungariæ pedites. Publier de to us côtés par la voix des hérauts. Præconibus cir cum mi is edicere. Royaume héréditaire; états héréditaires . Regnum patrium, regnum quod nascendi jure, her edit ate obvenit. Héritier naturel, légitime, ab in test at . Ab in test a to, cui nascendi jura hereditatem addicunt. Hommage lige ; devoir de va al . Jus beneficiarium, nexus beneficiarius. Homme d’affaires de qqn, son gérant, régi eur, procureur, agent . Curator rei privatæ, qui procurat alter i us rationes et negotia. Des hommes, des gens de qualité, de haut parage . Viri ampli imi. Mon honneur est en jeu, y est engagé ; il s’agit de mon honneur . Agitur de honore meo. Point d’ honneur. Summa honor is. Hôpital; hôtel-Dieu ; lazaret. Valetudinarium publicum. Tireur d’ horoscope. Qui not a to ortu, futura hominibus edicit, fatorum est astris van us interpres. Dre er ou faire tirer, faire, dre er l’horoscope de qqn . Divinatio natal it i a; prædicere, div in are quo quis fato nat us sit. Huguenot. Religion i reformatæ in it i at us. Hui ier. Accensus. I Ici, là il y a des mines fort riches . Metalla exercentur hic vel ibi mag no proventu. Faire des courses , incursions sur le territoire ennemi. Faire la petite guerre, la guerre de guérill a, la guerre en partisan. Excursiones in hostilem agrum facere. Excursiones. Excursion i bus se loc up let are. Compagnie des Indes orient a les . Societas Indiæ oriental is, collegium merc a to rum, qui oriental is Indiæ merces per mutant. Je reste indifférent, cel a me lai e indifférent, dans une indifférence complète ; ce n’est pour moi, ni un sujet de joie, ni un sujet de crainte . Non est quod gaudeam metuamve. Choses indifférentes. Res neutræ. Indulgence papale . Noxarum cond on at i ones a supremo Sacrorum Antistite conce æ. Sous -inféoder. Prædium beneficiarium transferre in alium eodem jure. Influence des astres, de la lune . Vis stellarum. Lunæ tractus. Astrologie, science prétendue de l’influence des astres; divination. Astrologia divinatrix. Ingénieur militaire ; off icier du génie . Castrorum metator, architect us militar is, artis muniendi magister, machinator operum bellicorum, machinali scient i a clarus. Ingénieur civil . Machinali scient i a clarus; machinator. Ingénieur des ponts et chau ées . Architect us pontibus viisque cur and is præposit us; viarum pontiumque curatores. Inquisition, tribunal de l’inquisition . Fidei quæsitorum tribunal. Prendre une inscription à l’université . Initiatio academic a. Albo studio so rum inserere. Studiis in it i are aliquem, ritibus academic is. Intendant , inspect eur des contributions ( indirectes ). Annonæ, redituum regiorum curator. Inspiration divine ; souffle d’en haut . Afflatus divinus, Numinis impulsus. Installation ( en parlant des per sonnes ). Legitim a collocatio sacri census. Installer qqn. In augur are aliquem. Instituer qqn son légataire, héritier universel . Ex a e heredem scribere. Intendant militaire en chef . Primarius negotiorum bellicorum curator. Intendant des ouvriers . Præfectus fabrum. Intérêt exorbitant, usuraire . Iniqui imum fen us. S’intére er, prendre intérêt au bien public . Consulere communi saluti, dignitati. In commune consulere. Intérêts. Fenus, usura, pecuniæ reditus. Faire de son mieux pour to us les deux ; servir les intérêts de l’un et de l’autre . Utriusque facere causa. Chercher le bien de qqn; aider qqn de ses conseils ; prendre à cœur les intérêts de qqn . Consulere alicui; consilio, opera, studio ade e alicui. Gros intérêts. Gravis simæ usuræ. Interrègne. Interregnum. Inventorier; dre er un invent a ire . Commentarium bonorum conscribere. Invention, découverte . Inventum callidum, cogitatum acutum. Investiture ( moyen-âge ). Solemn i a inauguration is in mun us sacrum. Imposer des marchandises étrangères ; mettre l’accise sur les importations . Peregrin arum mercium port or i a constituere. Impôt sur les consommations . Vectigal eorum quæ consumuntur, census rerum venalium. Impôt pour la guerre contre la Turquie . Pecunia in bellum Turcicum collata. Impôt ou droit sur le vin . Exactio vinaria. Impôt personnel, capitation . Exactio in capita. Accise , impôt sur le vin . Exactio vinaria. Être exempt d’impôts. Omnium onerum nancisci immunitatem. Improv is at eur.— Improviser, parler, décider sur-le-champ, sans préparation. Extemporal is, vir subita expedire paratus. Subita proferre, dicere, discept are. Irrégulier. Declinans a regula, præter regulam. J Jan is sai res. Turcarum pedites statarii, pedites prætoriani Turcarum Imperator is. Journal, gazette . Ephemerides rerum novarum, com men tar i i rerum public arum. Journal; livre-journal . Libellus in quem quotidian a acta referuntur. Livre-journal ; journal. Com men tar i us, annales. Juge militaire ; audit eur, grand prévôt. Juges du camp, ceux qui dans les combats judiciaires, les joûtes... étaient chargés de veiller à ce que tout se pa ât sel on l’usage . Judex militar is, cast rens is, quæsit or causarum militarium. Jugement dernier . Dec ret or i us ille dies generis human i, dies nov is sim us, quo Christ us ad judicia exercenda descendet. De ce pas, je vous ferai citer en justice. Faciam ut a prætore tibi statim dies dicatur. L Lance armée d’un fer . Præpilata. Langue maternelle . Sermo patrius. L’égal ité. Observatio legum, juris. Hôpital, hôtel-Dieu ; Lazaret. Valetudinarium publicum. Légitime ( subst. fém. ): portion que la loi a ure aux enfants sur les biens du père et de la mère ( t. de droit ). Pars bonorum quæ her edit ate inter filios dividitur. Lettre de change . Litteræ argentariæ. Lettre de créance . Litteræ fidei publicæ, auctoritas Legati, litteræ quæ fidem legation is adstruunt. Lettre d’investiture . Litteræ beneficiariæ. Lettres de représent at i on . Litteræ commend at it iæ recens elect i. Lettre perfide, con tenant la perte de celui qui en est le porteur . Litteræ Bellerophonteæ. A dre er une lettre à qqn . Inscribere alicui per fer end as litter as. Élite de l’armée ; troupes levées pour défendre une province . Delecta manus, delecti milites. Lexique; dictionnaire ; vocabulaire . Liber vocum not i ones complexus, libri qui dictionum sensa college runt. Licencié. Primos a doctore honores consecutus. Licencier, renvoyer du service, congédier . ( mil it. ) Exauctorare. Lieutenant. Centurion is vicarius, pro centu rio. Lignes de communication ( t. de fort if. ). Brachium fo arum, line a communis, quæ vulgo communion is. Entourer avec une armée toute la ligne des fortifications . Totum opus militum corona cingere. Garnir de troupes toute la ligne des fortifications, des retranchements . Totum opus militum corona cingere. Ouvrir, établir des lignes de communication entre le château et le camp . Castellum brach i is cum opere castrorum conjungere. Livre des recettes et des dépenses . Codex accept i et expensi. Recueil de notes, mémoire, mémorial ; livre de rais on ou grand livre , c. à d. , un registre où les négociants portent tout leur compte par doit et avoir . Electorum com men tar i us. Loterie. Ludus, qui sorte fact a const at, urn a sort is fortuitæ. Demi-lune ( fortific. ), lunettes ( fort if. ). Lunatum muni mentum, propugnaculum. M De ma ( ta, sa ) propre main. Manu mea, tua, sua. Mettre une maison en vente . Ædes venales inscribere. Majeur. Aliena tutela emancipatus, liber am rerum suarum administrationem adept us. Fidéicommis. Majorat, celui qui po ède un majorat. Fideicommi a ire. Heres fiduciarius. Mandat d’arrét . Litteræ facinorosi comprehend end i causa mi æ. Champ de Mars; place d’armes; champ de manœuvre. Rendez-vous des troupes. Campus martius, diribitorium. Manufacture; fabrique . Of ficin a operum manu factorum. Marche. Iter. Marche forcée . Magnum iter, magnum itineris spatium. Battre, sonner la marc he; sonner la retraite . Receptui canere, signum dare, signum buccina dare, tuba revocare milites. Se mettre en marc he, en route; partir . Iter inire, aggredi. Observer la marc he de l’armée ennemie . Itinera hostium observare, explorare. Contre -marc he. Itinera trans vers a. Feld -maréchal ( en Allemagne et en Autriche ), maréchal ( en France ), générali ime ; général en chef. Commandant en chef. Summus castrorum præfectus. Maréchal at; Feld-maréchal at ( Allem. et Aut. ). Supremi castrorum præfecti vicarius. Donner la bénédiction nuptiale à ; marier. Ritibus sacris jungere connubii fœder a, solemn i præcatione nuptias lustrare. Matricule. Album, formula censendi. Maxime, règle, principe . Regula. Mausolée; un monument élevé pour témoigner de la douleur publique . Mausolæum; monumentum exsequiarum causa, contest an do publico dolor i positum. Mèche. Funis e fomite. Incendiarii funes. Mécontent, malcontent, de mauvaise humeur . Animus alien us et of fens us. Médaille commémorative ; médaille. Nummus in memoriam rei singular is, fact i, relatæ victor iæ cusus, nummus vetustatis gratia as ser vatus. Médaillon. Nummus modi major is, maxim i moduli. Exercer la médecine ; être médec in. Medic in am exercere. Nourriture obtenue à force de prières, en demandant l’aumône ; mendicité. Victus pre car i us. Dire la me e, célébrer le saint Sacrifice . Rem divinam facere, sacris operari. Dire la me e pour les défunts, la me e des morts ; chanter une me e de requiem, un requiem ; célébrer un office pour les morts, faire le service ( funèbre ) pour ( tel défunt ). Sacrum piaculare facere, expiare manes defunctorum. Ouïr, entendre la me e, a ister à la Me e, au saint Sacrifice . Rebus divinis intere e. Mesure ( musiq. ); cadence . Modus vocum, numerus in cantu. Meurtrières ( ouvert ures dans les remparts pour tirer à couvert ). Gula propugnaculi. Milices. Milites provinciales, armati populares, raptim ad arm a convocati. Mine. Cuniculus. Furnulus. Sinuosi mæandri, pulvere pyrio fart i. Une mine qu’on a fait jouer, sauter . Cuniculi accensi. Miner un ouvrage ( de fortification ), le faire sauter . Cuniculis aggerem subtrahere. Minéral; fo ile . Fo il i a. Mines de fer . Secturæ ferrariæ, fodinæ. Les mines firent une large brèche aux remparts . Cuniculo suffo a mœnia ingens nudarunt spatium. Faire des mines. Cuniculos rectos agere. Faire des brèches aux remparts à l’aide des mines. Cuniculis muros subruere. Ici, là, il y a des mines fort riches . Metalla exercentur hic vel ibi mag no proventu. Revenu des mines. Pecunia quæ ex met all is red it. Contre -mines. Cuniculi adversi, oppos it i. Trans versus meatus. Mineur. Nondum rerum suarum liberum usum adept us. Mi el. Liber sacer ritual is, liber liturgiæ. Coiffé d’une mitre. Infulatus, mitratus, sacris infulis conspicuus. Modèle, exemple . Exemplar; modus form a que. Être fidèle à son modèle. Ab exemplar i pendere. Avoir de bonnes mœurs, avoir une conduite irréproc hable . Moribus se probare. Mœurs légères, conduite légère, facile . Mores facillimi. Monarchie. Dom in at us uni us; potent i a singular is. Direct eur de la monnaie. Monetæ censor. Montre. Horologium portatile, rotatum minus. Lois morales, de la morale. Res morum, morum præcepta. Celui qui est mort civilement, qui a perdu ses droits de citoyen ; qui est frappé de mort civile . Ærarius, capite census. Mortier ( artillerie ), pièce d’artillerie pour lancer des bombes . Mortarium ignitum, bellicum, tormentum excitando incendio, succutiendis ædib us. N De nai ance honnête, de famille noble . Hones to loco nat us. D’illustre nai ance. Natus haud obscuro loco, summo loco. Natural i ser. Civitate donare peregrinum. Négociateur de la paix ; médiateur de la paix . Conciliator pac is, disceptator de pace. Neutral ité. Animus a studio partium alien us, neutri parti addict us animus. Neutre. Medius, neutrius partis, medium part i bus se præstare. Vers le nord, du côté du nord . In septentriones spectare. Notaire. Qui præscript or is Cæsarei jura adept us est, obsign at or test a men to rum public a auctoritate prædit us. O Observer la marc he des ennemis . Itinera hostium observare, explorare. Officiers supérieurs . Præfecti bell i superior i honore, primorum ordinum ductores. Sous -officiers. Præfecti militum inferior i dignitate. Opéras. Ludi scenic i qui canendo peraguntur. Opuscule, brochure, petit traité . Libellus exiguus. Le Pater, l’ or a is on dominicale. Formula precandi a Chris to instituta. Or a to ire; chapelle . Ædicula, sacellum, sacrarium, locus privatæ pietati sepositus, dicatus. Décret impérial; ordonnance du roi ; ordonnance royale. Capitula ires de Charlemagne. Sanctio imperator i a, lex regia, lex in quam fidem suam obstringunt Cæsares. Ordre, comm an dement . Imperium, imperata, præscriptum. Agir d’après les ordres, le comm an dement . Agere ad imperium. Donner des ordres secrets, des instructions secrètes aux officiers supérieurs . Tabellas sign at as præfectis dare. Mot d’ ordre; mot de ralliement . Te era militar is. Chercher le mot d’ ordre. Te eram vigil i arum petere. Donner le mot d’ ordre. Signum edere. Te eram vigil i arum promulgare. Obéir aux ordres, au comm an dement . Imperio parere. Sans l’ ordre, contre les ordres du général . Inju u ducis. Orgue port at if . Organum pneumaticum duobus follibus instructum, quod in locum quemcumque transferri potest. Ouvrages à corne ( fortific. ). Cornuta opera. Ouvrages extérieurs ( m. ), dehors ( m. plur. ), pièces détachées pour les fortifications ; forts avancés . Muniment a exterior a, quæ manu adjunct a sunt, opera munition i præstruct a, moles insularum specie a vallo divulsæ et aqua circumfusæ. P Pacha ( gouverneur d’une province turque ). Purpuratus v. g. Bosnensis. Administrator provinciæ apud Turcas. Pain de munition . Panis cast rens is, secundarius. Pairs. Proceres regni, qui jure suffragandi in reg no gaudent. Pal is sades. Valli, sudes muniment i præpilatæ, cervi. Sudium sep i mentum. Palorum vallum. Pal is sades de pieux point us ( t. de fort if. ). Furcati stipites ad host is ascensum prohibendum, conferti sudium pectines. Couper, préparer des pieux pour faire une pali ade. Comp a rare. Faire une pali ade; planter des pieux pour faire une pali ade . Sudes, stipites præacutos defigere. Pape; souverain-pontife ; saint-père . Summus pontifex; papa. Romanæ Ecclesiæ supremus pastor. Recevoir la bénédiction du Pape. A pontifice solemn i pre cat i one lustrari. Recevoir un Bref du pape, du souverain-pontife . Litteræ a Pontifice Romano publice scriptæ. Papiers sans valeur . Scriptum nullius pretii. Un paragraphe, un article, un chapitre démesurément long . Nimium quam longa verborum continuatio. Parapet. Lorica, lorica post circitorum viam. Parapet. Collis jaculator i us, mœnib us superstruct us, colles inter posit i in extrema mœnium planitie, valla prominent i a. Tumuli propugnaculo impositi. Élever des parapets sur les remparts ; garnir les remparts de parapets . Pluteos vallo addere. Parer, détourner un coup; éviter un coup en se détournant . Dec lin at i one quad am alicujus petitionem effugere. Actes du parlement en Angleterre . Tabulæ publicæ supremæ cur iæ in Anglia. Héraut ; envoyé parlement a ire ( qui porte un caducée ). Caduceator. Me ager de paix. — Héraut parlement a ire ( qui porte un caducée ). Caduceator, pac is internuntius. Parquet; plancher parqueté . Pav i mentum te elatum. Parra in. Baptism at is testis, pater lustricus, sponsor fidei, sacræ initiation is arbiter. Choisir un parra in. Adhibere aliquem sponsorem fidei. Servir de parra in à un enfant ; tenir un enfant sur les fonts de baptême . Ad sacrum fontem sponsor fui. Pasquinade; libelle . Libellus famosus; crimination i bus confertus liber. Défendre le pa age de.... à qqn . Itinere prohibere aliquem. Délivrer un pa e port à quelqu’un . Commeatu, public is litter is instruere aliquem. Refuser un pa e port à quelqu’un . Prohibere commeatu, aliquem intercludere. Pa ion, affection, inclination . Prava animi affectio. La pa ion de N.-S.-J.-C. Hist or i a Christ i patient is. Réciter le pater pour qu’un autre le répète mot pour mot . Præire verb a oration is Dominicæ alicui. Pat rouille; guet . Excubitores, circitores. Piquet ; garde du camp , pat rouille à cheval . Milites, equites pro castris excubantes. Patrouiller, faire la pat rouille . Vigil i as intent i or i cur a lustrare. Pause. Respiratio in arte music a. Pre er le payement. Consectari debitum. Pélerinage. Peregrinatio religion is causa. Le jour de pénitence et de prières publiques est prescrit . Solemnes, publicæ supplicat i ones ad deposcendam superum pacem indictæ sunt. Pensionnaire. A pension i bus rei publicæ. Grand -pensionnaire, c. à d. , principal chargé d’affaires en Hollande . Procurator rei publicæ in Holland i a. Percept eur, receveur . Coactor, exactor. Période ( litt. ). Ambitus verborum, circuit us oration is, continuatio verborum. Appliquer des pétards contre une porte ; vi er des pétards à une porte ( guer. ). Pylocastrum admovere, applicare, injicere portæ. Enfoncer, entamer une phalange; rompre les lignes ennemies . Perfringere, disjicere phalangem. Arrière-bouche ; pharynx, gosier ; gorge, cou ; gueule . Gula. Phénomène, apparition céleste . Apparitio sider is. Pièces de campagne. Tormentum castrense, tormenta legionum. Piété ( filiale ); affection pour ses proches ; respect ( pour ses maîtres ); amour ( de la patrie ). Pietas. Respect ; piété. Religio. Livrer une ville au pillage; mettre une ville à sac . Vitam for tunas que civium direptioni militum objicere. Demi -pique; pique de vélite ( infanterie légère chez les Romains ). Velitaris. Être de piquet au four rage ;— mettre de piquet au four rage . Populares tueri. Pistolet,— revolver . Bombard a minor, equestris; manual is fistula. Place front ière . Urbs quæ fines tuetur, propugnaculum imperii defend end is limit i bus appositum. Plaider; plaider une cause . In foro versari, causam agere, causæ alicujus patronum exsistere. Profe ion d’avocat ; a istance d’un défenseur ; plaidoirie. Opera for ens is, comment at i ones causarum. Plénipotentiaire ( d’un prince, d’une nation ). Rerum agenda rum summa pot estate instruct us. Celui qui fait jouer les machines de guerre , ( de nos jours on dirait point eur d’artillerie ) ou d’une manière plus générale: off icier du génie et d’artillerie . Is qui tormenta intend it, mach in arum bellicarum librator. Un tonneau, un baril de poix. Cupa tæda et pice conferta. Règlement de police; loi somptuaire ( chez les Romains ). Lex sumptuaria, ordo disciplinæ civil is. Politique. Prudent i a civil is. Excellent politique. Pacis artium gnar us. Pompe à feu, à incendie . Machina del end is ædium inc end i is deserviens, deputata. Ponton. Rates junctæ trajectui aptæ, ad transeundum instructæ. Porcelaine. Vasa fictilia Sinensium. Portier, concierge . A triens is. Portraits des aïeux ; portraits de famille . Patrum et avorum picta effigies. Reconnaître la position, la situation d’une ville . Situm urb is perspicere. Ne pas maintenir une position; lâcher pied . Locum non tenere. Prendre position sur une hauteur, une colline . Capere collem. Po e eurs d’un bien héréditaire . Po e ores prædii he red i tar i i. Obtenir qqche à titre de po e ion absolue . A liquid titulo supremi dominii, neminique obnoxio jure consequi. Chevaux de poste. Equi public i, merit or i i, cursor i i, veredarii. Grand-maître des postes. Cursuum publicorum supremus moderator. Environner l’ennemi d’une ligne de postes, et l’a iéger en qqe sorte . Cingere hostem station i bus in modum obsidii. Post-scriptum. Trans versus versiculus extremæ epistolæ. Poudre. Pulvis pyrius, nitratus, tor men tar i us. Prat i cable, faisable, po ible . Quod fier i potest, in usum deduci potest. Prébende; bénéfice . Reditus et census ex bon is sacris. Gouverneur , précepteur de jeunes gens de qualité, de bonne famille . Moderator juventutis nobilis, qui liberal i bus juventutis studiis dux et moderator præest. Prêcher; faire un sermon ; annoncer la parole de Dieu . De rebus divinis ad populum concionem dicere, publice inter pre tar i res divinas. Prédicateur. Præco verb i divini. Prélimina ires de paix, bases d’un traité de paix . Prima lineament a pac is. Rudis pac is typus. Se mettre en devoir de faire le siége ( d’une ville ), faire les préparatifs du siége . Quæ ad oppugnationem oppidi pertinent comport are. Prescription; sur an nation ( de ), usucapion ( t. de dr. rom. ). Acquisitio seu adjectio dominii per continuationem temp or is lege def in it i. Usucapio. Dispute sur la préséance. Certamen honor is. Être en dispute, disputer sur la préséance. In honor is contentionem incidere. Président du conseil privé . Senatus sanctioris princeps. Être président, avoir la présidence de la chambre des députés . Tota comitia suis humeris, cur is sustinere. Prétendant. Æmulus regni. Élever des prétentions sur d’anciens droits . Jura antiqua revocare. Prêter de l’argent à intérêts ; placer de l’argent . Fenori pecuniam dare. Prêter, avancer de l’argent à qqn . Pecunias expensas alicui ferre. Grand -prévôt de l’armée . Penes quem est summa imperii custodia. Primipile ou primi pila ire , c. à d. , 1ᵉʳ centurion ; celui qui commande la 1ᵉʳᵉ compagnie des triaires. Premier capitaine . Primi pili centurio. Prince royal, impérial . Heres regni, in spem regni genitus. Droits de justice ; fra is de procédure; dépens . Lis æstimata, expensæ lit is. Proce ion. Solemn is sacrorum pomp a, supplicantium agmina. Aller en proce ion. Deducere pie supplices. Proc lamer par des hérauts envoyés dans différentes directions . Præconibus cir cum mi is pronuntiare. Faire profe ion; faire, émettre ses vœux ; se consacrer à DIEU par les vœux . Vota solemn i a sacri ordinis nuncupare, DEO se solemn i votorum sponsione devovere. Au prorata ( dr. ), à proportion, proportionnellement . Pro rata parte, pro cujusque facultatibus. Supprimer, enlever, refuser le droit de protestation. Interce ionem tollere. Protester. In terce dere, vetare, obnuntiare, contra obtestari. Pro to notaire. Primarius scriba, primus eorum qui rei publicæ sunt ab epistolis. Protonotariat. Primarii scribæ mun us. Puits artésien ; jet d’eau . Aquæ artificiose pros i lien tes. Q Quaker. Secta tremulantium. Qualités. Bona quæ a natura data sunt, in genii bona, dotes animi. Quarantaine. Mora quad rages i mum in diem product a, temp us valetudini experiundæ præfixum. Loger l’armée, mettre l’armée en quartier dans les villages . Exercitum in agris collocare. Quartiers ; quartiers d’hiver ; campement ; cantonnements . Stat i ones militum; hiberna, stativa. A igner les quartiers d’hiver . Hiberna constituere. Quitter ses quartiers d’hiver ; entrer en campagne . Copias ex hibernis excire. Quartier général du roi . Tabernaculum reg is. Quartier général ( prétoire anciennement ). Prætorium. Quête, ( collecte ecclésiast. ). Pecunia viritim collect a. Stipis voluntaria collatio. Argent quêté, produit d’une quête. Pecunia viritim, in capita collata. Quittance, acquit ; reçu . Syngraph a, chirographum, acceptilatio. Quittance générale, finale . Agnitio satisfaction is pleni ima. R Rançon. Pretium captivorum. Rangs. Ordines. Garder les rangs. Servare ordines. Rompre les rangs. Ordines laxare. Rangs serrés ; être en rangs serrés . Conserta agmina, densati ordines cons i stunt, inter aciem consist ens miles. Lettre de rappel; édit, décret en vertu duquel ceux qui occupent des postes mil it a ires ou civils dans un pays étranger sont rappelés, pour motif de guerre . Edictum, decretum quo cives, milites sub extero Rege stipend i a me rentes domum revocantur. Référendaire ; rapporteur. Cujus est in consilio publico causarum momenta exponere. Ratifier. Ratum habere, auctoritate public a a liquid affirm are. Ration. Demensum annonæ militar is. Ravelin; dem i-lune . Portæ propugnaculum, muni mentum extra mœnia. Récapituler; résumer . Summa rerum capita repetere. A urer réception, donner quittance de l’argent prêté à qqn . Pecuniam dat am referre. Pecunias expensas alicui referre accept as. Recette a urée . Reditus status. Recette fortuite . Reditus fortuitus. Le produit de la recette couvre les dépenses ; les dépenses et les recettes se balancent . Ratio par est acceptorum et fact i impend i i. Porter en compte les recettes. Ratio accept i scribitur. Le produit de la recette et les dépenses se balancent . Ratio par est acceptorum et datorum, ratio accept i et expensi congruit. Receveur des contributions, percept eur . Ærarii tribunus, curator census bonorum. Receveur de l’accise, des contributions indirectes . Curator census e victu persolvi soliti. Donner à quelqu’un une récompense en argent . Præmia rei pecuniariæ alicui tribuere. Recruter, faire des levées ; enrôler . Exercitui, region i bus supple mentum scribere. Recueil de notes, mémoire, mémorial ; livre de rais on ou grand livre , c. à d. , un registre où les négociants portent tout leur compte par doit et avoir . Electorum com men tar i us. Revenir aux prem ières conditions de redd it i on. Ad easdem deditionis cond it i ones recurrere. Élever, construire des redoutes. Ad extremas fo as castella constituere. Se charger d’un rapport ; rap porter , référer ( t. de palais ). A liquid ad principis arbitrium referre. Réfléchir. Rei alicujus rationem ducere. Réfuter, repou er, une accusation calomnieuse, en triompher ; convaincre de crime l’acc us at eur par ses propres arguments . Refellere crimen et rejicere in suum auctorem, refutare injuriam, retundere conatus calumniæ. Régale; droit régalien . Jus reg i sacrum. Régent; lieutenant-général de l’empire, du royaume ; vicaire de l’empire ; interroi . Interrex. Registres publics, documents ( actes, titres, pièces justificatives ). Auctoritates publicæ. Règle. Regula. Religieuse. Virgo DEO sacrata, quæ integrum virgin it at is florem DEO solemn i votorum sponsione dicavit. Jour de repos. Dies ad quietem dat us. Représailles. Jus talion is, pig nor at i ones. Faire des réquisitions de vivres, de munitions de bouche . Frumenti vecturas finitimis civitatibus describere. Résidence royale . Regia. Respect; vénération, déférence ; témoignage de respect ; hommage . Reverent i a, veneratio. Résumé d’un compte; compte par bref état . Breviarium rationum. Ligne de cir con vallation, ouvrages , retranchements, lignes de défense en avant du camp . Limes extern us, circuit us castrorum. Pro port is castrorum. Ret ran chem ent, tranchées, ouvrages en terre, pal is sades pour protéger un camp, une armée . Aggeres castrenses. Couvrir, protéger par des retranchements le front de son armée . A fronte contra hostem fo am ducere. Collationner , revoir un écrit, un ouvrage, un opuscule . Recognoscere exemplum, libellos. Revue, inspection, révision . Delectus militum, lust ratio exercitus. Faire pa er la revue à l’armée ; pa er la revue des troupes . Numerum copiarum inire, censum agere militum, lustrare, recensere exercitum. Inspecteurs ; intendants qui pa ent la revue des troupes ; officiers de révision . Censores militum. Rôle ; état des hommes présents à la revue. Album mil it are. Ordo ; rituel. Liber in quo continetur ratio Divini officii, liber in quo ratio in dis pens and is salutis mysteriis tenenda proscribitur. Ordo, directoire , rituel. Liber in quo continetur ratio divini officii et salutis mysteriorum dis pens an do rum. Rote; sacrée congrégation , ( tribunal de la Rote ). Judices sacrarum cognitionum. Sacri cognitores Romæ. Voie , route militaire . Via militar is. Abandonner la voie, la route militaire . Via militar i decedere. S Recevoir, fréquenter les Sacrements. Sacra mysteria, salutis mysteria obire. Sacristie. Aditum, locus in quo apparatus sacer sumitur, in quo occult a et recondita templi servantur. Saisir qqche ; faire la saisie de qqche ; mettre arrêt sur qqche ; séquestrer ; mettre à la séquest ration, confisquer . Manu prætoria alicujus bona detinere. Salaire; gages ; appointements, traitement ; solde ( mil it. ). Annua merces, stipendium. Sauf-conduit. Litteræ tutum iter præstantes, litteræ auctoritatis publicæ. Sauf-conduit. Fides public a. Donner un sauf-conduit à qqn . Præstare fidem public am. Scander un vers . Versum, carmen metiri. Sceau de la ville . Signum publicum. Séjour ( t. mil it. ). Locus ad militum requiem. Selle. Sella equestris. Sénat ( France ); chambre haute, chambre des Lords ( Anglet. ); chambre des seigneurs ( Allemagne ). Ordo senator i us, senatus ampli imus, patrum sanctum con cilium. Sénat, ordre du sénat, conseil, les membres du conseil . Ordo senator i us. Sentinelle perdue . Conclamatæ salutis extimæ vigil iæ. Pro cubit ores, qui in festas maxime et host i oppos it as stat i ones occupant. Relever qqn de sentinelle;— relever de poste un factionnaire . Vices stationum mutare. Saisir qqche ; faire la saisie de qqche ; mettre arrêt sur qqche ; séquestrer; mettre à la séquest ration, confisquer . Manu prætoria alicujus bona detinere. Sergent-major. Ordinum diribitor, instructor centuriæ. Serment de ban ni e ment, de ne pas revenir et de ne pas se venger ( féod. ). Cautio de in i mic it i is ponendis, de non revertendo. Se purger d’une imputation, d’une accusation par serment. Jurejurando se purgare. Vai elle de table , service en or et en argent . Vasa convivalia ex auro et argento. Constituer, imposer une servitude sur un bien ; grever de charges, d’impôts un bien . Imponere servitutem fun do. Il est d’un caractère si bien tempéré, qu’il sait unir la sévérité à l’affabilité . Est ita temper at is moder at is que moribus, ut summa sever it as cum summa human it ate conjungatur. Simonie. Rerum sacrarum nefaria nundinatio. Être situé. Situm e e. Som maire ment, en résumé, par manière d’extrait, com pen die use ment, en abrégé, en raccourci . Ex singulis capitibus, per capita, summatim, per compendia. Voir à l’aide de l’addition et de la so us traction, ce qui reste . Addendo deducendoque experiri, quid reliqui sit. Spahis. Turcicus equitatus. Substitut. Qui alicui ad mun us obeundum adjunct us est. Cicéron ne dut ses succès qu’à lui-même . Cicero omnia increment a sib i debuit. Pacte de con frater nité ; de succe ion réciproque . Pacta gentil it i a. Succursale, ( église ) annexe . Templum proprio Curione sacro destitutum, templum ejusdem Parochiæ. Vers le sud, au sud, au midi . Ad meridiem. Suffragant. Vicarius Episcopi. Lieu de supplice; gibet . Locus public us facinorosorum supplicio deputatus; locus quo hi qui ad supplicium sunt dat i, securi percutiuntur. Supérieure ( d’une simple congrégation ). Rectrix Virginum DEO sacrarum, quæ collegio sacrarum Virginum vel Virgin i bus DEO sacratis præest, antistes sacrarum Virginum. Surplis; aube . Vestis, tunica lintea. Donner un sursis à qqn, accorder un délai à qqn . Statuere alicui diem laxiorem. Obtenir un sursis, un délai d’ajournement . Potestatem ampliandi nancisci. T Musique en tête , tambour battant . Tympana resonant i a, tympano rum son us. Taxe; taux, prix ; estimation . Rei æstim atæ pretium. Chanter le Te Deum. Hymnum Ambrosianum cant are. Teneur de livres . Actor summarum, rationum magister. Second , témoin ( d’un duel ). Arbiter singular is cert am in is. Prendre son temps ( familier ). Tempus aucupari. Dans les termes mêmes prescrits par Nevius . In ea ips a verb a quæ Nævius præibat. Testament. Test amentum; supremæ morientis litteræ. Texte ( d’un auteur, d’une loi ). Verba auctoris seu leg is. Tirer du fusil, du pistolet, du revolver . Glandes fundere. Tomber. Labi. Tracer de nouvelles fortifications . Muris locum des tin are. Design are mœnia, fo as. Traînards. Milites itinere confect i, mora to res, invalid i milites, qui agmen sequi non po unt. Payer par traite; faire tirer une traite sur son compte . Pecuniam per mut at i one trajicere. | Remplir les | { | clauses | } | d’un traité. | | { | articles | } | In pactione manere. Traiteur; restaurateur . Struct or conviviorum public us. Tranchées. Agger militar is, fo a e terræ aggestu in alterum labrum altior ac munitior. Tranchée; app roches . Acce us operum, viæ obsidionales, acce us militum, duct us obliqui, appro pin quat i ones operum militarium. Ouvrir, conduire des tranchées trans ver sales, élever des traverses . Trans vers am obducere. Ret ran chem ent , tranchée. Lorica valli inferior is, ambulacrum valli, succinctum valli. Ouvrir, conduire des tranchées en ligne droite . Fo am divers is later i bus ducere. Les soldats sont dans l’eau, dans les tranchées. Milites in appro pin quant i bus paludibus et restagnantibus aquis pene in natant. Détruire les tranchées et les gabions ; détruire les retranchements . Apparatum et mun it i ones disjicere. Ouvrir les tranchées; s’approcher des remparts en ouvrant des tranchées . Vineas agere, adduct i bus ad urbem, propius muros accedere. Trésor du roi ; cour des comptes . Ærarium regium, tribunal redituum principis. Trésor public . Ærarium commune. Trésor privé ( d’un roi, d’un prince ), ca ette ( d’un roi ), etc. Ærarium sanctius. Épuiser le trésor. Ærarium exhaurire. Verser de l’argent au trésor; faire un verse ment de fonds au trésor . In ærarium referre pecuniam. Épuisement inc roy able du trésor public . In cred i biles angustiæ pecuniæ publicæ. Trésorier militaire . Quæstor, minister impensæ bellicæ, tribunus ærarius. Off icier trésorier; tribun du trésor ; payeur de l’armée . Minister impensæ bellicæ, quæstor ærarii bellici tribunus ærarius. Fermer les tribunaux. Justitium indicere. Rouvrir les tribunaux. Justitium remittere, laxare, solvere. Tripliques ( t. de palais ); réponses à des dupliques, lesquelles sont dirigées elles-mêmes contre les répliques . Secund a actor is defensio. Troupes auxiliaires . Auxilia, auxiliares milites, cop iæ subsidiariæ, catervæ conduct it iæ. Troupes d’élite . Lectus exercitus. Bohémien ; Égyptien ; tsigane. Ægyptii errones. U Équipement ; uni for me d’un sold at . Vestitus militar is. Usurper sur...., empiéter sur les droits de qqn . Jus alicujus convellere. In jure suo aliquem inter pell are. V Annoncer, notifier les vacations ( t. de palais ). Justitium indicere. Vai eau de guerre . Navis bellica, nav is præsidiaria, longa. Lancer un vai eau. Ex naval i bus navem deducere. Bateau à vapeur. Pyros caph a. Va al. Cliens beneficiarius, fiduciarius. Être le va al de qqn . Jure benefic i a rio alicui e e obnoxium. Poser des ventouses. Cucurbitulis vitreis sanguinem extra here. Verbaliser, enregistrer . In adversaria, acta, commentarios publicos referre. Mettre une maison en vente. Ædes proscribere. Vicaire. Qui sacri Curionis explet vicem, pastor is vicarius. Ville marchande ou commerçante . Forum rerum venalium quod in hac illave urbe præstatur. Visiter les provinces . Proficisci in provincias visendi causa. Vivres, comestibles, provisions . Frumentum, res frumentaria, com meatus; aliment a. Faire des réquisitions de vivres, en nature . Vecturas frumenti finitimis urbibus describere. Fournir les vivres, les munitions de bouche, les provisions ; entretenir l’abondance des vivres . Commeatum support are, sustinere. Mettre à la voile. Cla e proficisci. Voix; ton, son ( de la voix ). Vox, vocis son us. Vol on tai res ( guer. ). Milites voluntarii, honorarii. Voter. Suffragium ferre, inire; in suffragium ire; sent ent i am dicere, expromere. Faire voter. In suffragium mittere; ad suffragium vocare. Y Yacht; aviso ; une barque d’avis ( marine ). Navis tabellaria, nav is velox. Yacht, bâtiment léger, petit navire à un pont . Navis actuaria, liburnica. Z Fourrure de zibeline. Pellis mustelarum scythicarum. IMG:3086736428286348267_deco.jpg: IMG:3086736428286348267_header5.jpg: iNDEX GALLICO-LATIN US. A ABAISSEMENT, Humilitas, abjectio, ignobilitas, vilitas.
Readham'da tam maddeyi gor →